Siyasi partiler demokratik siyasi yaşamın vazgeçilmez unsurlarıdır. Daha iyi bir yaşam için halka sorunları ve çözüm önerilerini anlatır, halkın iradesi ile iktidara gelir ve giderler. Her durumda özgürlükçü ve hukuk güvenliğine dayanan siyasi rejimden vazgeçemezler. Aksi halde meşruiyetlerini kaybederler.

Siyasi partilerin kuruluş, yetki ve görevleri anayasanın 68 ve 69. maddelerinde ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nda düzenlenmiştir. Bunlardan başka, uygulamada boşluk bulunması halinde Dernekler Kanunu, Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Hakkında Kanun, Medeni Kanun ve hukuk genel ilkeleri ile doldurulabilir. Ancak her durumda anayasa hükümleri paralelinde yapılmış olan Siyasi Partiler Kanunu öncelikle uygulanır. ünkü özel kanundur. Ancak kuralların doğru uygulanması kuraldan daha önemlidir. Bunun için vicdanı özgür, baskıdan uzak, beklenti içinde olmayan yargıç gerekir.

Her vatandaş bir siyasi partiye üye olabilir. Parti üyeliği kendisine parti yöneticilerini seçme ve seçimlere girme hakkı verir. Partiler ilçelerde ilçe başkanlığı, illerde il başkanlığı, başkent Ankara'da genel başkanlık olarak örgütlenmişlerdir.

Siyasi partilerin genel merkez, il ve ilçe kongrelerinin delege seçimleri yargı gözetimi altında gizli oy, açık tasnif esasına göre yapılır (SPK md. 21/1). Kongre tarihlerinden 15 gün önce kongreye katılacak partili üyelerin listesi seçim kurulu başkanına, il/ ilçe seçim kurulu başkanına verilir (md. 21/2). Başkan listeleri inceler, toplantı tarihinden 7 gün önce parti binasına astırarak ilan eder (md. 21/3). Listelere 3 gün içinde itiraz edilebilir. İtiraz konusunda hâkim en geç 2 gün içinde karar verir (md. 21/4).

Seçim kurulu başkanı, bir başkan ve iki üyeden oluşan sandık kurulunu oluşturur. Oyunu kullanacak delege kurula kimliğini sunar. Başkan, delegeye seçim kurulu başkanınca mühürlenmiş olan listeyi verir. Kapalı bölümde oyunu kullanan partili listeyi imzalar ve uzaklaşır. Seçim sonuçları bir tutanak ile tespit edilir. Seçim yerinde tutanak ilan edilir (md. 21/9). Seçim sonuçlarına iki gün içinde itiraz edilir. İtiraz hâkim tarafından iki gün içinde karara bağlanır. Karar kesindir (md. 21/10).

2 günlük itiraz süresi hak düşürücü süredir. Durdurulamaz, kesilemez (md. 21/10). "Hâkim, seçim sonuçlarını etkileyecek ölçüde bir usulsüzlük veya kanuna aykırı uygulama nedeniyle seçimlerin iptaline karar verebilir." İptal halinde en az 2 aydan, en fazla 3 aydan uzun olmayan süre içinde seçimlerin yenilenmesine karar verebilir (md. 21/11). Görülüyor ki kongrelerin hukuka uygun olarak gerçekleştirilip yapılıp yapılmadığına, hiyerarşik üst kurulu Yüksek Seçim Kurulu olan (Anayasa md. 79) seçim kurulu hâkimi karar vermektedir. Verdiği karar kesindir. Kararlarına karşı seçim kurulu başkanlığına veya Yüksek Seçim Kurulu başkanlığına itiraz mümkündür. İstanbul 45. Asliye Hukuk Mahkemesi, 8 Ekim 2023 tarihinde düzenlenen İstanbul il kongresini, seçime hile karıştırıldığı gerekçesiyle Medeni Kanun'un, Dernekler Kanunu'nun genel kurulun iptaline ilişkin hükmüne dayanarak iptal etmiştir. İddiaya göre, eğer düzmece değilse 3 delege başka delegeleri etkilemek için rüşvet almıştır. 2 yıl önce Yüksek Seçim Kurulu'nun denetiminde yapılan bir seçimi iptal etme yetkisi yoktur. Yetkili kurul il seçim kurulu ve kurulun görevli hâkimidir. Seçim kurulu hâkimi ve seçim kurulunun kararlarını ortadan kaldıramaz.