Amerikan piyasalarını sarsan DeepSeek'le, ucuza ürettiği oyuncaklarla bilinen Çin, düşük maliyetlerle yapay zeka uygulamaları geliştirebilen bir ülkeye dönüştü. Çinliler bilgiyi elde etme ve kullanma noktasında oldukça mahirler. DeepSeek'in şaşırtıcı gelişimini, yapay zekanın 'Sputnik anı' olarak nitelendirenler var

Bu hafta Amerikan piyasaları, Çinli teknoloji şirketi DeepSeek'in kullanıma açtığı yeni yapay zeka (YZ) uygulaması ile sarsıldı. DeepSeek'in uygulaması, OpenAI'ın ChatGPT'si gibi YZ temelli bir büyük dil modeli. DeepSeek'in Amerikalı rakiplerine kıyasla çok daha düşük bütçelerle ürettiği ve en az onlar kadar performans veren bu YZ uygulaması, borsalarda şok etkisi yarattı. ABD'de teknoloji şirketlerinin işlem gördüğü Nasdaq yaklaşık 1 trilyon dolarlık kayıp yaşadı. Çin'in YZ'de ABD'ye rakip olacağı beklense de piyasalar bunun bu denli hızlı gerçekleşebileceğini tahmin edemediler.
DeepSeek'in rakiplerinden nasıl farklılaştığını kısaca anlatmaya çalışayım: Büyük dil modelleri, geliştirilme sürecinde 'ön eğitim' ve 'eğitim sonrası' olmak üzere iki temel aşamadan geçer. Teknoloji şirketleri, modellerini daha iyi hale getirmek amacıyla yapay zekanın ürettiği yanıtları analiz etmek için insan değerlendiricilerden yararlanır. Bu yönteme 'insan geri bildiriminden pekiştirmeli öğrenme' denir. Bu adım zaman alıcı ve maliyetlidir. ChatGPT gibi örneklerden farklı olarak DeepSeek, insan değerlendiriciler kullanmak yerine YZ'nin verdiği cevapları otomatik olarak değerlendirecek bir sistem geliştirmiş. Böylece zamanı ve maliyetleri aşağıya çekmeyi başarmış.
Kendi YZ sisteminin eğitimi OpenAI şirketine yaklaşık 600 milyon dolara mal olmuş. Yapay Zeka Endeksi Raporu'nda yer alan verilere göre, Gemini Ultra'nın eğitimi için Google 2023'te 194.1 milyar dolar harcamış. Çinli DeepSeek ise kendi modelini 5.6 milyon dolarlık bir yatırımla gerçekleştirdiğini duyurdu.
Eskiden ucuza ürettiği oyuncaklarla bilinen Çin, artık düşük maliyetlerle YZ uygulamaları geliştirebilen bir ülkeye dönüştü.
ABD KISITLAMALARDA GEÇ KALDI
DeepSeek'ten önce çıkan YZ modellerinin sunduğu bilgi altyapısı, Çinlilerin daha hızlı ve az maliyetli biçimde mesafe kat etmelerini sağladı. OpenAI, Çinli rakibi DeepSeek'in kendi sistemini eğitmek için ABD'li şirketin tescilli modellerini kullandığına dair kanıtlar bulduğunu açıkladı. Çok da şaşırtıcı bir durum değil. Ne kadar korumaya çalışsanız da bilgi, kolay yayılabilen bir şeydir. Çinliler de bilgiyi bir şekilde elde etme ve kullanma noktasında oldukça mahirler.
ABD, Çin'in YZ'deki gelişimini yavaşlatmak için Amerikalı şirketlerin Çinlilere teknoloji ihraç etmelerine kısıtlamalar getirmişti. Fakat Çinlilerin, en azından şu ana kadar, bir şekilde bu kısıtlamaların da üstesinden geldiği anlaşılıyor. DeepSeek, kısıtlamalar gelmeden önce Nvidia'nın ürettiği grafik işleme birimlerinden binlercesini stoklamış ve bu süreçte kullanmış. Bu da ABD'nin teknoloji transferi kısıtlamalarında biraz geç kaldığını gösteriyor.
ABD, halihazırda YZ'ye yapılan toplam yatırımlar ve sektörü küresel çapta elinde tutan şirket sayısı anlamında Çin'in önünde. Fakat Çinliler, YZ alanındaki patentlerde çok hızlı gelişim kaydediyorlar. 2010-2022 yılları arasında YZ alanında alınan toplam patentlerin yüzde 61.1'i Çinlilere ait. ABD'nin payı ise yüzde 20.9. Bu yıllarda kişi başına düşen YZ patent sayısı Çin'de yüzde 3.506 oranında artarken, ABD için artış oranı yüzde 1.299 olarak gerçekleşmiş.