Yeni güvenlik mimarisinde anlaşmaların önemi

Nebi Miş
Bugün
5

Geçen cuma günü, Türkiye-Katar Yüksek Stratejik Komitesi'nin 12. toplantısı yapıldı. Aynı gün iki ülke arasında beş yeni anlaşma imzalandı. Ticaret, eğitim, diplomasi ve savunma alanlarını kapsayan anlaşmalar, daha önce varılan mutabakatları derinleştiriliyor. Yapılan açıklamalar, savunmaya ilişkin anlaşmanın sıradan bir mutabakatın ötesine geçtiğini gösteriyor. Ortak Savunma Anlaşması, iki ülkeden birbirine yönelik dış saldırı karşısında ortak hareket etme taahhüdü içeriyor.
Türkiye ile Katar arasındaki mevcut anlaşmalar dikkate alındığında, iki ülkenin böyle bir anlaşmaya niçin ihtiyaç duyduğu sorusu önem arz ediyor. Arap ayaklanmaları sırasında ve sonrasında bölgesel gelişmelere benzer şekilde yaklaşan Türkiye ile Katar arasında 2010'dan itibaren siyasi yakınlaşma arttı. Bu yakınlaşma zamanla kurumsal bir çerçeveye dönüştü. Lider diplomasisi karşılıklı güveni pekiştirdi. Aralık 2014'te iki ülke arasında Yüksek Stratejik Komite kurulmasına ilişkin mutabakat zaptı imzalandı. Askeri eğitim ve işbirliğinin yanı sıra Katar'da Türk askerinin konuşlandırılmasına ilişkin altyapı da oluşturuldu.
Suudi Arabistan, BAE, Bahreyn ve Mısır, Arap ayaklanmalarının ardından Türkiye ile Katar'ın benimsediği tutum nedeniyle bu iki ülkeye karşı bir cephe kurdular. Bu ülkeler, Haziran 2017'de Katar'la ilişkilerini kestiler ve ulaşımı kısıtlayarak ülkeye gıda girişini bile engellediler. Her alanda ambargoya başvurdular. Türkiye bu süreçte, daha önce altyapısı oluşturulan askeri düzenlemeleri hızla TBMM'den geçirdi. Havayolunu da kullanarak gıda sevkiyatını gerçekleştirdi. Katar'a yönelik bölge ülkelerinin müdahale ve istikrarsızlaştırma eylemlerinin karşısında durdu. Katar ile Türkiye arasındaki ilişkiler bu krizle sınandı ve sınamayı başarıyla geçti.
Katar-Türkiye Ortak Müşterek Komutanlığı 2015 yılından itibaren Doha'da faaliyet gösteriyor. Askeri üs, Katar'ın güvenliğinde kritik bir rol oynuyor. Katar'ın kendisine karşı cephe oluşturan ülkelerle ilişkileri 2021'den itibaren normalleşmeye başladı. Katar, arabuluculuk ve kolaylaştırıcılık yoluyla birçok bölgesel krizin çözümünde inisiyatif aldı.
Böyle bir dış politika öncelemesine rağmen, 2017'de Katar'a yönelik baskı yakın komşularından geldi. 7 Ekim sonrasında Katar, arabuluculuk faaliyeti yürütürken yine kendi topraklarında İsrail tarafından hedef alındı. Hem Katar hem de İsrail, ABD müttefiki olmasına rağmen, Washington İsrail'in saldırısından Doha'yı haberdar bile etmedi. ABD ve İsrail'in İran'la savaşında Katar, diğer Körfez ülkeleri gibi defalarca füzelerin hedefi oldu. Körfez ülkeleri, İran savaşıyla birlikte bölge dışı aktörlerden, özellikle de ABD'den bekledikleri korumanın sınırlarını gördüler. İran'ın saldırıları karşısında, ABD'nin askeri varlığı ve gelişmiş hava savunma sistemleri Katar'ı koruyamadı. Katar, tarafı olmadığı savaşın sonuçlarıyla yüzleşmek zorunda kaldı.
Körfez monarşileri, özellikle son 15 yıllık dönemde yöneldikleri dış politika pratiklerinden epeyce tecrübe kazandılar. Yaptıkları doğru ya da yanlış dış politika yönelimlerinin sonuçlarıyla yüzleştiler. Bu ülkeler, bölge içi dayanışmanın ve savunma ittifakları oluşturmanın gerekliliğini gördüler. Dış politika yönelimlerinden edindikleri tecrübenin de bir sonucu olarak bölge ülkelerinin her biri güvenliklerini sağlamak için savunma ortaklıklarını çeşitlendiriyor. Mekke Ortak Savunma Anlaşması, Bedir Mutabakatı ve Bölgesel Dörtlü İnisiyatifi gibi girişimler farklı ihtiyaçlara cevap veriyor. Bu girişimlerin ortak özelliği, birbirlerine rakip olmadan, farklı güvenlik ihtiyaçlarını karşılayarak birbirlerini