Sevgili "Terrible Turk" Haluk Bilginer'e...

Ayhan Işık fâni sahneden çekildiğinde, ölüm ilanlarına siyah çerçeveli küçük bir veda verildi. Altında "Amcan Nubar Terziyan" imzası vardı.

Perdede yıllarca hep dua eden ihtiyarı (!) oynamış muvazzaf Hristiyan oyuncu, evlat bildiği gence son sözünü ilanla söylemişti.

Birkaç gün sonra aynı sütunda ikinci bir ilan çıktı. Aile, o imzanın merhumla hiçbir ilgisi olmadığını "Önemli bir düzeltme" başlığıyla duyurdu.

İlanlardan biri gönülden kurulan bir bağdan söz ediyordu, öteki inancın gölgesinde tutulan millet defterinden.

"Türk mü, Türkiyeli mi" sorusunun bütün sırrı, o iki ilan arasındaki bir karışlık beyaz boşlukta saklıdır.

Haluk Bilginer'in "Türkiye sineması" diye teklif ettiği sözler dolaşıma girince aklıma bu boşluk geldi.

Ona cevap verenler Anayasayı ve İlber Ortaylı'yı hatırlattı, Yılmaz Özdil ile Talat Bulut ise İngiliz vatandaşlığını tartışmaya kattı.

Hepsinin sözünde bir hakikat payı vardı, ama hepsi aynı kapıdan girip çıktı.

Dinsizliğiyle nam salmış, Necip Fâzıl'ın "Âdüvvullah" diye andığı Abdullah Cevdet 1907'de, bu toprakların bütününü toplayacak ismin "Türk" olduğunu yazmıştı. Ancak bunu inancın gölgesindeki manayla değil, sözde bir yurttaşlığın adı olarak söylüyordu.

1924 Meclisi'nde anayasaya "Türkiyeli" yazılmasını isteyen Naim Hazım Bey'in önergesi "Hayır" sesleriyle karşılandı. Tarihin cilvesine bakın ki M. Kemal'e "Atatürk" soyadını öneren de oydu.

İşin tuhafı, aynı Meclis aynı ay içinde "Türkiyeli" kelimesini Muhâmât Kanunu'na çoktan yazmıştı.

Anayasaya giren "Vatandaşlık itibariyle Türk" ibaresi ise Türklüğü iki katlı bir konağa çevirdi.

Alt katta kanunun Türk'ü, üst katta gönlün Türk'ü oturuyordu.

Kanuna "Türkiyeli" yazılmıştı, ama levhadan silinen avukatların kayda değer bir kısmı gayrimüslimdi. Tasfiye, Kenan Evren'in "bir sağdan, bir soldan" hesabına benzer bir dengeyle eski düzene yakın Müslüman avukatları da vurdu ve uygulamaya bir tarafsızlık görüntüsü verdi.

Ancak amaç, Türk denince akla Müslümanlığın gelmesini önlemekti.

Batılılar on ikinci asırda Anadolu'ya "Turchia" diyordu, eski İngiliz oyunlarında "turn Turk" İslam'a geçmek demekti, Balkanlarda "Türk oldu" dendi mi "Müslüman oldu" anlaşılırdı.

Bu fikrin en keskin ifadesini İsmet Özel'de buluruz. "Kâfirle çatışmayı göze alan Müslümana Türk denir." Özel, "Türkiyeli" kelimesini "gevşek bir doku" diye tarif etmişti.

Bilginer, Ankara'dan sonra Londra'da tahsil gördü. İngiliz dizilerinde oynadı ve Emmy ödülü aldı.

Bu hikâyeden Ankara'yı çıkardığınızda, Londra'ya giden oyuncuyu nasıl anlatırsınız

Seksenlerin Londra'sı Bilginer'i, vaktiyle pehlivan Koca Yusuf'a yakıştırılan "Terrible Turk" lakabıyla bağrına basmıştı.

Bilginer'in filmografisi de ilginç!

2010'da New York'ta Beş Minare vizyona girdiğinde, Bilginer'in canlandırdığı Hacı Gümüş'ün FETÖ elebaşını çağrıştırdığı yazılmıştı.

2019'da Nuh Tepesi isimli film de böyle bir okumaya konu oluyor.

Bu yazıyı hazırlarken buluştuğum bir yapımcı büyüğüm, Nuh Tepesi filminde baba ile oğul arasındaki kavgada Erdoğan ile FETÖ arasındaki kopuşun ve 15 Temmuz sonrasındaki KHK'ların yankısının olduğunu söyledi.