Rıza imalatı' kavramının en iyi öz Türkçe karşılığının 'algı yönetimi' olduğu düşünülebilir. 'Rıza imalatı' yerine, "rıza mühendisliği, rıza oluşturma, kamuoyunu şekillendirme, manipülasyon" gibi başka kavramlar da kullanılmaktadır.

Bildiğim kadarıyla rıza imalatı konusundaki araştırmalar daha çok ABD merkezlidir; çünkü başlangıcı 5-6 yüz yıl gerilere giden kapitalizmin yeni merkezi zamanla ABD olmuştur.

'Rıza imalatı' (manufacture of consent) kavramını ilk defa ABD'li gazeteci Walter Lippmann'ın, 1922'de yayımladığı Public Opinion (Kamuoyu) adlı kitabında (1998, s. 248) kullandığı söylenir.

Wilfred Trotter (1872-1939) adlı İngiliz nöroşirürji (beyin ve sinir cerrahisi) uzmanı, 1921'de yayımladığı Instincts of the Herd in Peace and War (Barış ve Savaşta Sürü İçgüdüleri) başlıklı kitabında insan topluluklarını koyun sürüsüne benzetir. "Bireyi hemcinslerinden ayırma eğilimi taşıyan her türlü durum, fark edildiği anda ('sürü' tarafından) güçlü bir direnişle karşılaşır" der. Trotter'ın bu cümlesini, 'rıza imalatı' sayesinde oluşturulmuş bulunan 'mahalle baskısı' diye anlayabiliriz. Bu baskı arttıkça özgürlük alanı daralır. Halkı sürü olarak görenlere göre, rıza mühendisleri tarafından halk, kendi iyiliği için manipüle edilmesi gerektiğine inandırılmalıdır; bu, demokrasinin de gereğidir.

Nitekim uzmanların tespitine göre, I. Dünya Savaşı sonrasında oluşan 'halkla ilişkiler endüstrisi'nin önde gelen isimlerinden Edward L. Bernays, The engineering of Consent (Rıza Mühendisliği) başlıklı kitabında (Oklahoma 1995, s. 220) basını, "...(halkın) ilgisini uyandırma ve yönetimine destek verip bu desteği sürdürme fırsatı" vermesi yönüyle demokrasinin en etkili aracı saymıştı.

Kamuoyu cambazı sayılan Bernays, 1929'da ABD'deki bir sigara şirketinin halkla ilişkiler uzmanlığına getirilmişti. Bernays, işe kadınları sigara içmeye ikna etme planıyla başladı. O dönemin toplumlarında kadınların sigara içmesi ayıplanıyordu. Bernays, bu yargıyı yıkmak için sigara içmeyi kadın özgürlüğünün sembolü olarak sunmayı amaçladı. Bu iş için New York sosyetesinden on genç kadın seçti. Bu kadınlar, Paskalya Pazarı geçit törenine katıldılar ve güya kadınların maruz kaldığı eşitsizliği protesto etmek, bu eşitsizliğe meydan okumak için sigara içerek geçit yaptılar. Bernays bu gruba "özgürlük meşaleleri" adını verdi. Olay basında flaş haber oldu (Sheldon Rampton - John Stauber, Trust Us, We're Experts! [Bize Güvenin, Biz Uzmanız!] New York 2013, s. 19).

hhh

Aslında ekonomik ve siyasi tanıtımlar dâhil, bütün insan eylemlerinin doğruluk, dürüstlük, adalet ve hakkaniyet gibi ahlâkî prensiplere dayanmasını herkes ister. Ama ABD başta olmak üzere Batı ülkelerinin siyasi ve ekonomik kültürünü kapitalizmin 'fayda/kazanma amacı' belirlemekte; bu felsefenin hâkim olduğu çağımızda bu amaç, sözü edilen ahlâkî erdemlere tercih edilmektedir.

Fakat zamanımızda özellikle Avrupa ülkeleri bu felsefenin vahşice işletilmesine karşı, kendi vatandaşlarını koruyan tedbirler almaktadırlar. Halkının çoğunluğu Müslüman olan bazı ülkelerde ise demokrasi, kamuoyunu manipüle etmede uzmanlaşmış kişilerin zekalarına yaslanmakta; bu nedenle de demokrasi, insanî bir yönetimden ziyade,