Tek Parti devrinde Hac yasağı nasıl uygulandı

Sabancı Üniversitesi öğretim üyelerinden Prof. Dr. Cemil Koçak Hac yasağı üzerinde duranlardan biridir. Prof. Koçak'a göre CHP ilk kez çok partili yapılacak olan 1946 seçimi sırasında oy kaygısıyla Haccı serbest bırakmıştı. O sırada halktan oy isteyecekti ve bir taviz vermesi gerekiyordu. Verdi de. Kurnazlık bu ya, seçimden sonra yine yasaklama yoluna gidecekti.(Cemil Koçak, "CHP, inkılap ve Hac yasağı", Star, 17 Ocak 2015.)

Oyların oluk oluk DP'ye aktığını gören CHP 1947 Kurultayındaki özeleştirilerin ardından dizginleri gevşetmeyi deneyecekti. Okullara din dersleri yeniden konulacak, 1933'te Üniversite Reformu sırasında kapatılan İlahiyat Fakültesi ile "İmam Hatip Kursları" açılacaktı. Bu arada bazı türbelerin kapısına vurulan paslı kilitler de açılacaklar arasındaydı.

Prof. Koçak'ın Cumhurbaşkanlığı Arşivi'nde bulduğu 17 Ekim 1947 tarihli Bakanlar Kurulu kararında "önümüzdeki Hac mevsimi için vatandaşlarımızın Hicaz'a gitmesine müsaade edilmeyeceği" açıkça bildiriliyor, böylece 1948 yılında Hac farizası yeniden yasaklanıyordu.

1948 Eylülünde Mehmed Akif'in arkadaşı Eşref Edip'in çıkarmakta olduğu Sebilürreşad dergisinde bomba gibi eleştiriler uç vermeye, Tek Parti devrinde susturulmuş kalemler yazmaya başlamıştı.

"Senelerce yasaktan sonra" diye yazıyordu Ömer Tunca adlı kişi "geçen sene Hacca gitmeye müsaade edildi. (Fakat) Bu sene hacca müsaade edilmeyecek!" Sebep, döviz kıtlığı imiş! Döviz yokmuş! Binlerce liralık lüks otomobillere, kürk mantolara, mücevherat ve pahalı saatlere, sinema film ve festivallerine, ecnebi futbolculara, Avrupa ve Amerika'ya tetkik seyahatlerine, seyyahlara, lüks radyolara, metresi 100 liradan fazla Fransız kumaşlarına, 50 gramı 100 lira olan lavantalara, pudra, krem, allık, rujlara, iskambil kâğıtlarına döviz var da, Hacca, hacılara gelince mi yok" ("Hac yasak edilebilir mi", Sebilürreşad, Sayı: 15, Eylül 1948, s. 237.)

1924 Anayasası'nın 75. maddesine göre herkes din hürriyetine sahipti ama tatbikatta öyle olmuyordu

Sebilürreşad dergisinde