İktisat tarihiyle ilgili meseleler dinî meseleler gibi ayrı bir ihtisas sahasının işidir. Nasıl İslamî ilimlerde kılı kırka yararcasına mudakkikane izahlarda bulunuluyorsa bu ilim dallarının da ehli ve erbabı vardır ve bu meselelere nafiz bir suret-i tetebbu ile bakmak icap eder. Aksi halde kendi kendimizi kandırmaya devam ederiz.

Yok Osmanlı ekonomisi tımar sistemini terk edince çöktü, yok kapitülasyonlar verilmeseydi yıkılmazdık, yok Baltalimanı Ticaret Antlaşması imzalanmasaydı küçük sanayi sektörü batmazdı vesaire. Dedikleri kadar kolayca halledilebilseydi emin olun Osmanlı padişahları da bizim kadar akıl ve iz'an sahibi insanlardı, bunları pekala hallederlerdi ama mesele son derece karmaşık.

Duydunuz mu bilmiyorum, "Küresel Tarih" diye bir akademik branş var, uzmanları yazıp çiziyor, dünyadaki değişimi 16. asırdan itibaren anlamaya gayret ediyorlar. Maalesef bazı isimler hariç bu sahada cereyan eden tartışmalara sağır kültür hayatımız. İktisadi bahislerde mesafe alabilmemiz için önümüzü tıkayan Donald C. Blaisdel ve Edouard-Philippe Engelhardt'ın çalışmaları gibi engelleri aşmamız şart. Ofsayta düşmemek için Şevket Pamuk, Donald Quataert, Mehmet Genç, Zafer Toprak, Roger Owen, Marshall Hodgson ile Cambridge Üniversitesi Yayınları arasında çıkan John Hobson'ın Batı Medeniyetinin Doğulu Kökenleri adlı, 'Doğu medeniyeti olmasaydı Batı dünyası ortaya çıkamazdı' iddiası dikkatle okunup analiz edildikten sonra tartışmaya girmek lazım.

Osmanlı ekonomisi 1838 tarihli Baltalimanı Antlaşması yüzünden battı yaveleri öteden beri, en azından Engelhardt'ın kitabının Türkçeye tercümesinden beri söylenegeliyor. Söylenegeliyor ama özellikle 2000'li yıllarda yukarıda bazılarının isimlerini saydığım iktisat tarihçileri Avrupa-merkezci ve emperyalist olmayan bakış açılarından hem Avrupa, hem de Doğu ve Osmanlı iktisat tarihini farklı okumalara tabi kılıyorlar ki, bu zengin literatürü de bilmeden bu sahada konuşmanın kimseye faydası olmuyor maalesef.

Deniliyor ki:

"Royal Society of Science (Kraliyet Bilim Kurumu) İngilizler tarafından 1662de kurulmuş bir bilim topluluğudur. Açılışı İngiltere Kralı II. Charles tarafından yapılmıştır. Bunun Osmanlı'da nasıl bir karşılığı olduğunu yazabilir misiniz Kraliyet ailesi bilimin desteklenmesi için varın yoğunu ortaya koyuyordu; ya Osmanlı hanedanı"

Bir kere bilmediğiniz şeyler var:

Bir: Royal Society of Science'ın Kraliyet ailesinin desteğiyle alakası yok isminden başka. Patronu olarak görünürler ama maddi destek vermezlerdi. Genellikle bağışçıları vardı ve yardım toplanırdı. Gerçi Kral bir charter (berat) çıkararak bu derneği himayesine almıştır ama varını yoğunu ortaya koydukları hiç söylenemez. Royal Society of Science 19. yüzyılda parlamentonun maddi desteğini almıştır yasal olarak ama kraliyet ailesinin açık bir desteği bulunmamaktadır.

Kral himayesine almadan önce nasıl bir kurumdu peki

Kaynağım Amerikalı bir Newton uzmanı Prof. Dr. Westfall'ın Modern Bilimin Oluşumu adlı kitabı. (Çev.: İ. Hakkı Duru, V Yay., İst., 1987, s. 125 vd.)