Cevapsız sorular tarihidir okuduğumuz velhasıl.

Sultan Vahdettin'i İngiliz donanmasına mensup Malaya zırhlısı ile yurt dışına çıktığı için hainlikle suçlayanlar bakalım Genelkurmay Başkanlığı'nın 1952 Eylül'ünde Harp Tarihi Vesikaları Dergisi'nde yayınladığı aşağıdaki iki belgeye ne kulp takacaklar, merak ediyorum.

Sadece belgeleri yayınlayacağız ve yorumu size bırakacağız.

Mustafa Kemal Paşa'nın Sadarete yazdığı ilk yazıda Samsun'un İzmir gibi işgal edilmemesi için buraya fevkalade bir zatın asaleten tayinini ister. Valilik için İçişleri Bakanlığı eski müsteşarı Hâmid Bey'i uygun gördüğünü yazar. Belge şudur:

Bâb-ı âlî Şifre Telgrafnâme

Dâhiliye Nezâreti Mahreci: Samsun

Şifre Kalemi Tarih-i keşîdesi

Gayet müsta'celdir Fi. 21 Mayıs 1335

Makam-ı Sadâret-i Uzmâya

Samsun mutasarrıfına me'zuniyyet îtâsı ve muvakkaten Kolordu kumandanının vezâyif-i mülkîyeyi temşiyetdeki zarûreti arz etmişdim. Bu ma'rûzâtım buradaki vaz'iyetin nezâket ve ehemmiyeti îcâbı olduğu zât-ı fahîmanelerince takdîr buyurulur. Vaz'iyetin seri'an adem-i ıslahı hâlinde buranın da İzmir gibi bir âkıbete dûçar olmasından korkulur. Binâenaleyh evvelki telgrafımdaki istirhamımın heman tervîci ile beraber buraya fevka'l-âde bir zâtın asâleten ta'yini ile sür'at-ı îzâmı lüzûmunu arzederim. Âcizleri burası içün bir müddet olsun Dâhiliye müsteşar-ı sâbıkı Hamid Bey'i münâsib mütâlâ'a ediyorum. Vâkı'a Hamid Bey vâlilik etmiş ise de deruhde edeceği ma'rûz me'mûriyetin bugün sırf vatanî ve vicdânî bir vazîfe olacağını bi't-tabi' takdîr mecburiyetindedir. İrâde-i fahîmânelerine muntazır olduğum ma'rûzdur.

Dokuzuncu Ordu ve kıta'atı müfettişi ve yâverân-ı hazret-i şehriyâriden

Mîrliva Mustafa Kemal

Samsun'a çıktıktan iki gün sonra Sadarete yani Başbakanlığa yazı yazarak Samsun'a mutasarrıf (kaymakam ile vali arasında bir makam) atanmasını ve bu makam için de Hâmid Bey'i uygun gördüğünü belirten Mustafa Kemal Paşa'nın isteği sadece iki gün içinde yerine getirilmiştir.