ABD/İsrail'in İran saldırılarının Çin için anlamı-2

ABD/İsrail'in 28 Şubat 2026'da İran'a saldırmaları, "Çin açısından jeo-ekonomik deprem niteliğinde. Saldırılar, Çin'in Ortadoğu güvenlik ve ekonomik mimarisine ciddi bir darbe vurdu. Tahran'ın hedef alınması, Pekin'in enerji güvenliğinin ve savunma ihracatının da hedefe konulmasıdır.

in'in enerji ithalat güvenliğinin tehlikeye girmesine ek olarak, İran hakkındaki rejim değişikliği/ömrünün kısaldığı/ömrünü tamamladığı tartışmaları da in'in büyüyen askerî sanayisini tehdit niteliğinde. "in'in yıldan yıla artan silâh ihracatı, önemli bir gelir kaynağı. Aynı zamanda Pekin'in silâh ihracatı, teknik standartlarını ve siyasî kontrolünü Üçüncü Dünya ülkelerine yerleştirmek için stratejik bir mekanizma işlevi gördü. İran'a saldırılar, in'le "J-10 savaş uçakları ve CM-102 süpersonik gemisavar füzelerin" alımları gibi milyarlarca dolarlık önemli anlaşmaların geleceğini belirsizleştiriyor. Buna karşılık İran-in arasında 2021'de imzalanan enerji, altyapı ve savunma işbirliğini kapsayan 25 yıllık stratejik ortaklık anlaşması, bu güne kadar sorunsuz ilerledi. İran'ın mevcut savaş hâlinde, bu anlaşmaya her zamankinden daha fazla ihtiyacı olacaktır.

Bununla birlikte in'in silâh sanayindeki "ekonomik kayıplarıyla birlikte, itibar kaybı iddiaları da mevcut." ABD güçleri 3 Ocak 2026'da gerçekleştirdikleri operasyonla, Venezuela Devlet Başkanı Nicolas Maduro ve eşini esir alarak ABD'ye götürmüşlerdi. "in'in Venezuela'ya tedarik ettiği JY-27 radarları ve gözetleme sistemlerinin, Maduro'nun ABD tarafından kaçırılmasını engelleyemediği kanıtlandı. İran'ın da in'den ithal ettiği ileri sürülen "HQ-9B sistemleri için de benzer yetersizlik" söz konusu. Ancak in HQ-9B sistemlerinin teslimatını yapmadığını iddia ediyor. Dolayısıyla Küresel Güney'deki, in menşeli askerî sistemlerin müşterilerinde "in askerî ürünlerinin Batı saldırılarını tespit edemediği ve dayanıklılığı" yönünde şüphelenilmesi kuvvetle muhtemeldir.

Diğer taraftan in ordusunda derin iç tartışmalar var. in ordusundaki yolsuzlukların ortaya çıkmasıyla 26 Şubat 2026'da üst düzey 10 subayın görevlerine son verildi. Ordu içindeki tasfiyelerin süreceği kaydediliyor. Pekin yönetimi de "orduda sıkı denetimlere başladı." in silah/askerî ürünleri hakkındaki "kalite ve etkinlik sorunu" ve ülke içindeki yolsuzluk skandalları da, Pekin'in küresel silâh tedarikçisi hedefine ilerlemede engeller teşkil ediyor.

in'in dış politikasının merkezindeki "Kuşak-Yol Projesi" 2013'te Devlet Başkanı Xi Xinping tarafından ilân edilmişti. Kuşak-Yol Projesi'nde Ortadoğu, jeo-ekonomik ve jeo-politik öneme sahip. in'in 2021'de imzaladığı stratejik ortaklıkla İran, in-Orta Asya-Batı Asya Ekonomik Koridoru için stratejik kara geçişi özelliğinde. Ancak saldırılar altındaki İran, in'in Kuşak-Yol Projesi'ni batıya doğru ilerletmesini istikrarsızlaştırıyor. İran'da muhtemel bir rejim değişikliğinin, in'le 2021'de imzalanan 400 milyar dolar değerindeki anlaşmayı da riske düşürmesi ihtimal dahilinde.