AB'de derinleşme, genişleme ve genişlemenin reformu teşvik edip etmeyeceği gündemde. Covid-19 salgını, Rusya'nın Ukrayna'yı işgali, ekonomik ve mültecilerden kaynaklı sorunlar da reform tartışmalarını etkiliyor.

AB'nin genişlemesi kurumsal ve yasal reformlara ilişkin daha fazla tartışmayı beraberinde getirmesi muhtemeldir. AB'nin karar almada ve hareket etmede en çok zorlandığı konu ise, Ortak Dış ve Savunma Politikası (ODSP)'nda oy birliğinin zorunlu olması. AB'ye bu hususta Ukrayna'daki savaş ve Rusya'yla ilgili alınacak kararlarda Macaristan'ın oylamalardaki tutumu örnektir.

Bununla birlikte AB'nin Balkanlar ve Doğu Avrupa'daki aday ülkeleri ve Türkiye'yi üyeliğe kabul ettiğinde, kurumsal anlamda karar alma mekanizmalarında esnekliğe ihtiyaç duyacağı düşünülüyor.

Elbette AB içerisinde bazı üye ülkelerin ODSP gibi önemli konularda tam uyum gösterirken, bazı üyelerin eksik kaldığı ve bazılarının da neredeyse politika açıklarını kapatamadığına dair eleştiriler var. Dolayısıyla üye olmaları halinde aday ülkelerle de benzer uyumsuzlukların yaşanacağı endişeleri bulunuyor.

Diğer taraftan "AB anlaşmaları, dış politikada oybirliğinden nitelikli geçişe izin veren hükümler de içeriyor. Bazı üyelerin şu ana kadar bu kullanılmayan anlaşma hükümlerini uygulamaya girmede isteksiz davrandılar." Ancak isteksiz davranmalarının yersiz olduğu yorumlanıyor. Çünkü "acil durumlarda nitelikli çoğunluk oylamasına gidilecek olsa bile, AB anlaşmalarında herhangi bir üye devletin oy birliğine dönme talebinde bulunabileceği" belirtiliyor. Böylece nitelikli çoğunluk oylaması ile oybirliğini tercih edenler arasında bir uzlaşmanın sağlanabileceği ihtimaldir.

Ayrıca AB'nin iki lider ülkesi Fransa ve Almanya'nın yetkililerinin 18 Eylül 2023'te yayınladıkları AB'de reform ve genişleme konulu rapor güncelliğini koruyor. İki ülkenin çalışması "AB Kurumsal Reformuna ilişkin Fransız-Alman Çalışma Grubu Raporu Açık Denizlerde Yelken Açmak: 21. Yüzyıl İçin AB'nin Reformu ve Genişletilmesi - Paris-Berlin 18 Eylül 2023" başlığıyla yayınlanmıştı.

Genişleme-reform hakkındaki rapor, 52 sayfadan oluşuyor. Rapor temelde AB'nin "nitelikli oy çokluğunu benimseyerek alınacak kararlarda vetolardan muaf hâle getirilmesi"ne öncelik veriyor. Aksi takdirde, AB karar alma mekanizmalarında Macaristan'ın vetosuyla yüzleşmeye devam edecektir.