Lüks saat endüstrisi son 50 yılda bir ürün değil, bir kimlik anlatısı pazarlıyor. Lüksün "anlam", astronomik fiyatların ise "değer" ile ölçüldüğü bu denklem, tüketicinin de gönüllü katıldığı sessiz bir mutabakat. Ancak pazarlamanın yarattığı o ışıltılı perdeyi kaldırıp arkasına baktığımızda, karşımıza çıkan tablo İsviçre dağ köylerindeki sessiz atölyeler romantizminden ziyade küreselleşmenin soğuk matematiğidir. Dolayısıyla lüks bir saat size kim olduğunuzu söylemez, daha ziyade piyasanın hangi kimliği arzu edilir kıldığını yansıtır.

"Swiss Made", tüketici zihninde el işçiliği ve kusursuzlukla kodlanmış bir ibare. Oysa bu etiket, teknik bir standarttan ziyade bir maliyet hesabından ibaret. Mevzuata göre bir saatin bu unvanı alabilmesi için parçaların değil üretim maliyetinin %60'ının İsviçre kaynaklı olması yeterli. İsviçre'deki işçilik maliyetlerinin yüksekliği göz önüne alındığında, bu oran sanıldığının aksine oldukça esnek bir alt sınırdır. Bu mevzuat sayesinde kasanın, kadranın, bileziğin ve hatta mekanizma parçalarının Asya fabrikalarından tedarik edilmesinin önü açıktır. Parçalar küreseldir ancak İsviçre sınırları içinde yapılan son montaj ve kalite kontrol, maliyet kaleminde aslan payını alarak saati kâğıt üzerinde "İsviçreli" yapar. Ortada hukuken tanımlanmış bir sahtekârlık yok ancak tüketiciye satılan o "safkan" algı, üretim bandındaki "melez" gerçeklikle örtüşmüyor.

Petrol krizi ve çöküş

Saat meraklılarının ezbere bildiği o meşhur hikâye, krizin tek suçlusu olarak quartz teknolojisini işaret etse de genel tablo çok daha karmaşık. 1973 Petrol krizi ve beraberinde gelen küresel enflasyon, İsviçre saat endüstrisinin hâlihazırda var olan yapısal zayıflıklarını ölümcül hâle getirmişti. Petrol krizi, yalnızca enerji maliyetlerini değil, İsviçre'nin emek yoğun üretim modelini de sürdürülemez hâle getirdi. Japonların quartz teknolojisi ise bu çöküş için mükemmel bir tetikleyici ve "dönüşüm bahanesi" oldu.

Bu noktada hep göz ardı edilen ironik bir gerçek var: 1969'da piyasaya sürülen ilk quartz saat olan bir Seiko Astron, som altın bir kasaya sahipti ve doğal olarak hiç ucuz değildi. O günlerde bir Toyota Corolla fiyatına satılan bu ultra lüks teknoloji harikası, İsviçre'nin "hassasiyet" tekelini parayla değil, bilimle elinden almıştı. Teknolojinin hızla ucuzlayıp tabana yayılmasıyla İsviçre köşeye sıkışınca, sektör hayatta kalmak adına iki radikal uca ayrıldı: Bir yanda Swatch gibi hacimli üretim yapan kurtarıcılar, diğer yanda "Lüks Mekanik Saat" kurgusu.