Günlük hayatta en doğru zamanı artık cep telefonları gösteriyor. Buna rağmen insanlar neden hâlâ mekanik kol saatlerine servet ödüyor Bu sorunun teknik bir cevabı yok, kültürel ve antropolojik bir cevabı var.

Antropolog Alfred Gell, The Anthropology of Time adlı çalışmasında zamanın yalnızca fiziksel değil, aynı zamanda kültürel bir olgu olduğunu gösterir. İnsan toplulukları zamanı yalnızca ölçmez; ona anlam verir. Bir toplum için zaman mevsimlerin döngüsüdür. Başka bir toplum için ritüellerin sırasıdır. Sanayi toplumunda ise saatlerle kurulan disiplinin adıdır. Saat zamanı icat etmez, zamanı yaşama biçimimizi şekillendirir. Belki de bu yüzden mekanik saat, zamanı göstermenin en iyi yolu olmaktan çıktıktan sonra bile değerini kaybetmedi.

Teknoloji çoğunlukla doğrusal bir çizgide ilerler, saatçilik ise ilerlemenin ötesinde, olgunlaşan ve nihayetinde katmanlaşan bir evrim geçirir. Özellikle yüksek saatçilik, teknik mükemmelliği insan elinin yüzyıllar boyunca geliştirdiği ustalıkla birleştirebildiği ölçüde anlam kazanır.

Richard Sennett, The Craftsman adlı kitabında zanaatkarlığı, "bir işi sırf kendi iyiliği için iyi yapmaya yönelik temel bir insan dürtüsü" olarak tanımlar ve bu dürtünün beceri geliştirmek ve benlikten arınmayı gerektirdiğini ekler. Çünkü zanaat ekonomik olmaktan önce ahlaki bir kategoridir. Görünmeyecek bir yüzeyin bile özenle parlatılması ya da mikron seviyesindeki bir polisajın saatler sürmesi teknik bir zorunluluk değildir. Saatçilik bu nedenle mekanizma üretimiyle birlikte üretim ahlakını da korur.

Bu ahlakın temelinde ise yazılı kurallarla aktarılamayan bir bilgi biçimi vardır. İyi bir saat ustası, işin bittiğini gözüyle ve eliyle anlar. Çünkü bilgi artık kitapta değil bedendedir. Michael Polanyi'nin "örtük bilgi" dediği şey tam da budur. Saatçilik, sanayi çağından bugüne bu bilgi biçimini en eksiksiz koruyabilmiş alanlardan biridir. Bu yüzden yüksek saatçilikte hayranlık uyandıran şey yalnızca sonuç değildir sonuca giden yoldur.

Yüzyılların eli

Saatçilikte kullanılan pek çok yüzey işleme tekniği de devam eden kültürün kanıtıdır. Guilloche (el tornasında açılan dalgalı desenler) saatçilik için geliştirilmiş bir teknik değildir, kökeni Rönesans Avrupa kuyumculuk ve metal tornalama geleneğine uzanır. Saatçilikte çok popüler olan mine işçiliği de Eski Mısır'da ortaya çıktı, Roma İmparatorluğu döneminde mücevher atölyelerinde de kullanılan bir teknikti ancak sanatsal ve teknik olgunluğuna, özellikle Limoges ustalarının elinde Orta Çağ'da ulaştı. Saat mekanizmalarında anglage, yani elle yapılan köşe pahlama tekniği de metal yüzey işçiliğinin çok daha eski geleneklerinden beslenir. Saatçilik bu teknikleri icat etmedi onları korudu, rafine etti ve bugüne taşıdı. Üstelik bu tekniklerin önemli bir bölümü başlangıçta estetik kaygılarla ortaya çıkmadı. Yüksek ısıda mavileştirilmiş vidalar ilk olarak çeliği pastan korumak için üretildi. Pahlama keskin kenarları yumuşatarak metalin dayanıklılığını artırıyordu. İşlev zamanla estetiğe dönüştü. Güzellik, faydanın unutulmuş biçimi hâline geldi.