Bir basketbol maçını bugün Michael Jordan'ın son şampiyonluğunu kazandığı 1998 yılıyla yan yana koysanız, aynı sporun oynandığına inanmakta zorlanabilirsiniz. Oyuncular daha hızlı, saha daha genişmiş gibi görünüyor, üç sayı çizgisinin gerisi eskisinden çok daha kalabalık. Orta mesafe ise neredeyse terk edilmiş bir mahalle gibi.

Oysa değişen yalnızca oyuncular değil. Oyunun kendisi değişti. Daha doğrusu, oyuna bakışımız değişti. MIT Press tarafından yayımlanan Harvard Data Science Review Podcast'inde Carnegie Mellon Üniversitesi'nden spor analitiği uzmanı Brian McDonald ile ESPN analisti Kirk Goldsberry'nin sohbeti tam da bu dönüşümün izini sürüyor. Konu aslında basketbol ya da beyzbol değil. Konu, sayılarla kurduğumuz yeni ilişki.

Bir zamanlar spor istatistikleri, maç bittikten sonra gazetelerin arka sayfasında karşımıza çıkan rakamlardı. Bugün ise istatistikler maç başlamadan oyunun kaderini belirliyor. Oyuncuların attığı her adım, topa her dokunuşu, topsuz yaptığı her koşu, saniyede onlarca kez kaydediliyor. Artık yalnızca "kaç sayı attı" sorusu değil, "o sayıyı üretirken sahadaki beş oyuncunun geometrisi nasıldı" sorusu da cevaplanabiliyor. Bu, sporun veriyle yeniden yazılan hikâyesi.

Goldsberry'nin yıllar önce NBA şut haritaları üzerine yaptığı çalışma bugün artık neredeyse basketbolun temel derslerinden biri kabul ediliyor. Haritalar çok basit ama çarpıcı bir gerçeği gösteriyordu: En değerli şutlar ya potanın hemen dibinden ya da üç sayı çizgisinin gerisinden geliyor. Aradaki geniş orta mesafe ise romantik ama verimsiz bir bölge. Basketbol bunu ciddiye aldı.

Öyle ciddiye aldı ki yalnızca taktikler değil, oyuncu profilleri bile değişti. On yıl önce kenardan gelen "iyi şutör" diye tanımlanan oyuncular bugün milyonlarca dolarlık kontratlara imza atıyor. Çünkü modern basketbolda şut, artık yalnızca bir beceri değil; sistemin temel para birimi.Bu dönüşümün ilginç tarafı, taraftarın çoğu zaman onu fark etmeden izlemesi.

Damian Lillard'ın 10 metre geriden attığı üçlüğü alkışlıyoruz ama o şutun yıllarca süren veri analizlerinin, antrenman programlarının ve matematiksel optimizasyonun sonucu olduğunu düşünmüyoruz. Oysa birkaç kuşak önce aynı şut, koç tarafından kenara alınma sebebiydi. Veri yalnızca neyin doğru olduğunu söylemedi. Neyin çalışılması gerektiğini de değiştirdi.Fakat burada küçük bir problem var.Veri her zaman oyunu güzelleştirmiyor.

Goldsberry'nin podcastte verdiği beyzbol örneği bunun en çarpıcı kanıtı. "Moneyball" sonrası kulüpler kazanmaya odaklandı. Daha fazla home run, daha fazla strikeout, daha az risk. Sonuçta ortaya daha verimli ama birçok kişi için daha az heyecan verici bir oyun çıktı. Çünkü kazandıran şey ile seyir zevki aynı şey olmayabiliyor. Belki de spor analitiğinin bugün geldiği noktada en önemli soru artık, "Nasıl daha çok kazanırız" değil. "Asıl izlemek istediğimiz spor nasıl bir spor" Bu soru kulağa romantik gelebilir ama aslında son derece bilimsel.

Goldsberry'nin önerisi tam da bu noktada ilginçleşiyor. Veri yalnızca rakibi yenmek için değil, oyunun estetiğini geliştirmek için de kullanılabilir. Basketbolda üç sayı çizgisi yeniden çizilmeli mi Hokey kalesi biraz büyütülse daha fazla gol olur mu Beyzbolda topun yapısı değiştirilirse daha hareketli maçlar izler miyiz Bir zamanlar bunlar kahvehane tartışmalarıydı. Bugün ise laboratuvar soruları.