Geçtiğimiz pazar günü "Osmanlı'dan Günümüze Hâlidîlik" başlıklı sempozyum gerçekleşti. Yaklaşık bir senedir üzerinde çalıştığımız bu sempozyum, bazı eksiklikleri olsa da muhteva açısından oldukça dolu bir sempozyum oldu. Son zamanlardaki akademik toplantıların tamamında gördüğümüz gibi maalesef dinleyici katılımı azdı; ancak gerek tebliğ sunan akademisyenler gerekse de oturum başkanlığı yapan hocalar itibarıyla çoğunluğu tasavvuf alanında olmak üzere elliyi aşkın seçkin bir akademisyen topluluğun bir araya gelip ilmî müzakereler yapması elbette çok önemliydi.
Açılış oturumunda üç kıdemli tasavvuf hocamızı dinledik. Prof. Dr. İrfan Gündüz, konuşmasında Sultan Abdülhamid'in hilafet ve İslamcılık siyasetinde sûfîlerin rolüne değindi ve sûfî cemaatlerin ona verdiği destek sadedinde Hâlidîlere özel vurgu yaptı. Hâlidîlerin hilafet taraftarı olmaları sebebiyle İttihat ve Terakki mensupları tarafından sevilmediğini ifade etti.
Prof. Dr. Hasan Kamil Yılmaz, Osmanlı'nın son döneminden cumhuriyet sonrasına uzanan süreçte İstanbul'daki dört büyük Hâlidî dergâhı olan İsmet Efendi, Gümüşhânevî, Kelâmî ve Kaşgârî dergâhlarının önemini vurguladı. Bu dergâhların her birinin geçmişten günümüze çok verimli hizmetler ifa ettiklerini oldukça yapıcı ve kucaklayıcı bir dille anlattı. Hâlidîlik'te seher vaktinden sonra bazı evrad ve ezkar ile başlayıp tefekkür-i mevtten sonra yapılan "şeyh rabıtası"nın "ümmetin birliği" fikrine nasıl bir katkıda bulunduğuna dair şu tespiti oldukça dikkat çekiciydi: "Bu rabıtada, mürid bir mihrabın ortasında Efendimiz'i (sav) ve onunla birlikte hilal şeklinde halka kurmuş olan şeyhinden Hz. Ebubekir'e kadar şeyhlerden oluşan tüm silsile mensuplarını hayal eder. Halkanın başında Efendimiz vardır; sonunda da kendi şeyhi. Bu halkada Arabından Hintlisine, Türkünden Kürdüne pek çok milletten şeyh vardır. İşte farklı milletlerden olan bu şeyhleri her seher vaktinde hayal dünyasında evine konuk eden kimsede ciddi bir ümmet ve uhuvvet şuuru olur. Bu rabıta, coğrafyamızda yaşayan farklı ırklardaki insanların kardeşliğinin en güzel şekilde yaşatıldığı kalbî ve fiilî uygulamalardan biridir. Osmanlı'nın Hâlidîleri kucaklamasının en önemli sebeplerinden birisi, Hâlidîlerdeki ümmet şuuru ve birlik vurgusudur."
Prof. Dr. Mahmut Erol Kılıç ise Resûl-i Ekrem'den sonra Müslümanların İslam'ı değişik eleklerden geçirerek çeşitli şekillerde yorumladıklarını; kimilerinin herkesi tekfir eden, kan dökmeyi maharet sayan bir görüş benimsediğini, tasavvufun ise İslam'ın en rafine yorumu olduğunu ifade etti. "Dininizi kimden aldığınıza dikkat ediniz." meâlindeki hadisi hatırlatan hocamız, İslam'ın doğru yorumunun, sûfîlerden öğrenilmesi gerektiğine işaret etti. Ayrıca şu vurguyu da yaptı: "Tarih boyunca aslında İslam demek büyük oranda tasavvuf demekti. Ama modern zamanlarda tasavvuf aleyhine bu denge bozuldu. Sanki tasavvuf, İslam'a sonradan eklemlenmiş bir düşünce gibi anlaşılmaya başlandı." Hocamız, tarikatların şeyhlerin neşvesiyle şekillendiğine dikkat çekerek tek bir Nakşîlik, Kâdirîlik, Halvetîlik ya da Hâlidîlik tarihi ve anlayışı olmadığını, dolayısıyla şeyhlerin neşvesine göre tekkelerdeki Nakşîlik veya Hâlidîlik yorumunun farklılık arz edebileceğini belirtti. Tarikatlarda zâhir-bâtın dengesinin doğru bir şekilde kurulmasının önemine dikkat çeken Mahmut Hoca, bu dengenin zaman zaman bozulabildiğini ve yanlış yönelimlerin ortaya çıkabildiğini belirtti. Bu dengenin muhafaza edilmesinde İbn Arabî ve Mevlânâ çizgisinin çok önemli olduğuna; hatta "Mesnevî ve Füsûs okutulmayan bir tekke, hakiki bir tekke olamaz." şeklinde sözlerin dahi söylendiğine işaret etti. İstanbul Nakşîlerinin, tasavvuf anlayışlarında İbn Arabî ve Mevlânâ'dan istifade ettiklerini, esasen Mevlânâ Hâlid'in de bu anlayıştan uzak olmadığının altını çizdi. Hikmet derslerinin okutulmadığı, Hak sohbetlerinin yapılmadığı, sadece ilmihal ve fıkıh dersleriyle yetinildiği tekkelere tekke denilemeyeceğini ifade etti. Gençlerin din ve maneviyattan gittikçe koptuğu bir dönemde yaşadığımızı, böyle bir dönemde takım tutar gibi tarikat tutmanın, kulüp açar gibi tekke açmanın faydadan çok zarar getirdiğini, tarikatçılık yapmak yerine insanlara maneviyat aşılamanın çarelerini hep birlikte aramak gerektiğini, bu amaçla tarikatların bir araya gelip ortak bir hedef için ortak yöntemler ve söylemler geliştirmenin gayreti içinde olmaları gerektiğini vurguladı.
Her üç hocamız da çeşitli açılardan ve farklı tonlamalarla aynı noktaya vurgu yaptı: Müslümanlar, birlik olmaya çalışmalı; farklı dinî görüşlere sahip olmak, farklı cemaat veya tarikatlara mensup olmak onları ayrışmaya götürmemeli. Üç hocamızın vurguladığı bu husus, sanırım bendeniz gibi tüm dinleyicileri çok mutlu etmiştir.
Açılış oturumundan sonra yedi ayrı oturumda beşi Arapça, otuzu Türkçe olmak üzere birbirinden kıymetli otuz beş tebliğ sunuldu. Uluslararası Müslüman Âlimler Birliği Başkanı Prof. Dr. Ali Karadâğî Hocamız da sempozyum için bir tebliğ hazırladı, ancak kendisi katılamadığı için onun tebliğini İslam Âlimleri Vakfı Başkanvekili Abdulvahab Ekinci Hocamız sundu. Bendeniz de "Fıkıh Tasavvufu Nasıl Savunur -İbn Âbidîn'in Mevlânâ Hâlid Müdafaası-" başlıklı bir tebliğ sundum.
Sempozyumda fakirin dikkatini çeken birkaç ayrıntıyı sizlerle paylaşmak isterim: Prof. Dr. Ubeydullah Sezikli Hoca'nın ilahilerini çok dinlemiştim; ama Kur'an tilavetini ilk defa dinledim. Tilavetinin de çok tatlı olduğunu bu vesileyle öğrenmiş oldum. Prof. Dr. Mustafa Tahralı Hocamız, ilerlemiş yaşına ve sağlık sorunlarına rağmen, programı başından sonuna büyük bir dikkatle takip etti. Program sonunda da "hitâmuhû misk" sadedinde son konuşmayı hocamızdan talep ettik; ancak yorgunluğu sebebiyle konuşmasa da kapanışı teberrüken hocamızın fatihası ile gerçekleştirmiş olduk.

1