Medeniyet kavramı, yüzeysel ve kaba bir güç anlayışıyla açıklanamayacak kadar derin ve çok katmanlıdır. Medeniyet; yalnızca fiziksel altyapıdan, şehirlerden ya da ekonomik üretimden ibaret değildir. Aksine, medeniyet; tarihsel birikim, kolektif hafıza, kültürel kodlar, dil, normlar, değerler sistemi ve kurumsal sürekliliğin birleşiminden doğan organik bir bütündür. Bu nedenle bir medeniyet, inşa edilen bir bina değil; yüzyıllar boyunca oluşan bir anlam dünyasıdır.

Bu teorik çerçeveden bakıldığında, bir medeniyetin nasıl kurulduğu sorusu kritik hale gelir. Medeniyetler, ani sıçramalarla değil; uzun dönemli toplumsal etkileşimlerle, bilgi aktarımıyla ve kurumsallaşma süreçleriyle ortaya çıkar. Sosyolojik olarak bu süreç, kuşaklar arası öğrenme ve normların içselleştirilmesiyle ilerler. Siyasal açıdan ise devlet yapıları, hukuk sistemleri ve meşruiyet kaynakları medeniyetin taşıyıcı kolonlarını oluşturur. Dolayısıyla medeniyet, maddi olduğu kadar sembolik ve zihinsel bir yapıdır.

GÜCÜ YIKIMLA ÖLÇMENİN İFLASI

Tam da bu nedenle, herhangi bir siyasal liderin, özellikle ABD gibi küresel güç sahibi bir devletin başındaki bir ismin, "bir medeniyeti bombalarla yok edebileceği" yönündeki söylemi, yalnızca ahlaki açıdan değil, teorik açıdan da ciddi bir cehalet göstergesidir.

Nitekim son günlerde Donald Trump tarafından İran'a yönelik olarak dile getirilen "medeniyetin yok edileceği" yönündeki tehditler, uluslararası alanda geniş tepki uyandırmış ve bazı hukukçular tarafından potansiyel savaş suçu olarak değerlendirilmiştir.

Her şeyden önce, fiziksel yıkım ile medeniyetin ortadan kaldırılması arasında doğrudan bir eşitlik kurmak, indirgemeci ve hatalı bir varsayımdır. Tarih bunun sayısız örneğiyle doludur: şehirler yıkılmış, imparatorluklar çökmüş, fakat medeniyetler yaşamaya devam etmiştir. Çünkü medeniyet, maddi mekânlara değil; insanların zihinlerine, pratiklerine ve kolektif hafızasına yerleşmiştir. Bombalar, binaları yıkabilir; ancak dili, inancı, kültürel anlam dünyasını ve tarihsel sürekliliği ortadan kaldıramaz.

Dahası, böyle bir söylem, modern uluslararası hukuk düzeniyle de açık bir çelişki içindedir.

Sivil altyapıyı hedef alma ve kitlesel yıkım tehdidi, çağdaş savaş hukukunun temel ilkelerini ihlal eder. Nitekim uzmanlar, bu tür açıklamaların uluslararası insancıl hukuku ihlal edebileceğini ve "bir medeniyeti yok etme" söyleminin soykırım çağrışımları taşıdığını vurgulamaktadır.