İnsan, takvimin yapraklarını tükenmez bir orman, yürüdüğü yolu ise bitimsiz bir ova sanma yanılgısıyla nefes alıyor. Hayatın sonsuz bir döngü içinde kendini tekrar edeceği, fırsatların her sabah güneşle birlikte yeniden doğacağı yanılsamasına sımsıkı tutunuyoruz. Oysa hayatın omurgası, çoğu zaman geniş zamanlara değil, tek bir kırılma anının sivri ucuna inşa edilmiştir.

Beklenmedik bir haberin getirdiği o sarsıntı yahut bir adım sonrasına ertelenen o hayati karar... Çoğu zaman daha fazla vaktimiz olduğuna, suların durulacağına, taşların kendi kendine yerine oturacağına inanarak mühim olanı bekletiriz. Kusursuz bir anın geleceğini varsaymak, insanın kendi zihnine kurduğu en sinsi pusudur.

Eskilerin o ağırbaşlı ferasetiyle süzüp kelimelere döktüğü, sessizliğin içinde büyüyen o yorgun yüke Müeccel Kelam denir. Yani vaktinde edilmemiş, bilerek sonraya bırakılmış, zamana borçlanılmış söz ve eylem.

İhtimallerin çürüyüşü

Olasılık hesaplarında, söylenmemiş bir sözün yahut atılmamış bir adımın yarattığı o karanlık boşluk asla nötr değildir. Zamanında edilmeyen her kelamın, eyleme dönüşmeyen her niyetin etki gücü, beklenen süre uzadıkça eriyip gider. Sükunet ve bekleme süresi büyüdükçe, eylemin o an yaratacağı sahici gerçeklik ufalanır. Müeccel bir söz ruhunu kaybeder; yola çıkmayan niyet, sadece bedene ve mekana ağır bir yük yapar.

Geçtiğimiz günlerde Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın kamuoyunun önüne koyduğu o ağır tablo, sıradan bir politika bülteni değildi. O veriler, toplumsal fay hatlarını okuyan bir göz için; bireysel ertelemelerimizin ve vaktinde alınmayan sorumlulukların nasıl devasa bir toplumsal kışa dönüştüğünü gösteren bir "hasar tespit raporuydu."

Olgulara, aradaki tüm yorumlayıcı bağlaçları sıyırarak bakalım. Yakın zamanda Urfa ve Maraş'ta yaşanan o sarsıcı şiddet sarmalının arka planındaki anatomi tutanaklara şöyle yansıyor:

Okul cephesi: Rehber öğretmen, çocuktaki değişimi tespit edip aileyi defalarca uyardı ve tedbir alınmasını istedi. Aile cephesi: Uyarılar karşısında eylemsiz kalındı ve müdahale zamana bırakıldı. Saha gerçekliği: Telafisi imkansız eylem vuku buldu.

İşte enkaz, öğretmenin uyarısı ile ailenin eylemsizliği arasındaki o sağır edici boşlukta filizlendi. Müeccel kelamın, vaktinde eyleme dökülmeyen kararın toplumsal faturası, bedellerin en ağırı olarak kayda geçti.

Kökleri bekletmek

Aynı istatistiklerin içinde ülkenin kılcal damarlarına dair paylaşılan bir başka veri, toprakla bağını yitiren bir ormanın çatırtısını andırıyordu: Hanelerin yüzde 57'sinde çocuk yok. Doğurganlık hızı 1.48 seviyesine inmiş durumda.

Bu yalnızca kuru bir rakam kalabalığı değildir. Bu, kök salmayı erteleyen, "şartların tamamen olgunlaşmasını" beklerken kendi toprağını kurutan müeccel bir varoluş krizinin ayak izleridir. Kusursuz zamanı beklerken, varoluşun ta kendisini ıskalayan bir toplumsal tutulma halidir.

Sessizliğin paslı, kekremsi bir kokusu vardır. Yüzde 57'lik o boş evlerin duvarlarından zaman, basit bir su sızıntısı gibi değil; ağır, soğuk ve zehirli bir cıva gibi damlıyor. İnsan "yarın yaparım" diyerek iradesini erteledikçe, göğüs kafesinin içinde asırlar öncesinden kalma yorgun bir ulak hapsoluyor. Duvarlar o edilmemiş sözlerin nefesiyle inip kalkmaya, odalardaki eşyalar ev sahibinin o kronik yorgunluğunu kuşanmaya başlıyor. Bugünün aydınlığında cesaretle atılmayan o adım, dünün karanlığından fırlayan sağır edici bir şimşek olarak bugünün ortasına düşüyor.

Haritayı yeniden çizmek

Tam da bu yüzden, devlet aklının "Sosyal Risk Haritası" ile hanelere yönelmesi, o görünmez boşluklara, şiddet ve yıkım rezonansa girmeden evvel müdahale etmesi hayati bir irade beyanıdır. Vaka ortaya çıkmadan sokağın röntgenini çekmek; müeccel kelamın yarattığı o derin boşlukları devletin kendi vakarıyla doldurması, erteleme hastalığına karşı kurulan ağırbaşlı bir kalkandır. Yeryüzüyle bağ kurmak, salt takvim yapraklarının insafına bırakılamayacak kadar derin bir meseledir. Doğum sonrasındaki o kıymetli vaktin yasal bir zırhla uzatılması da sadece bürokratik bir hamle değil; "kusursuz zamanı beklerken" kuruyan köklere nefes üflemesi, ertelenen iradenin tahribatını o ilk buluşma anında onarma çabasıdır.

Zihnimizde kusursuz bir varış çizer, hayatın tüm duraklarını masa başında milimetrik bir kesinlikle hesaplamaya bayılırız. Oysa hakikatin o ağır kütlesi, zihnimizdeki o düz çizgileri umursamaz. Bazen güvendiğimiz o yol aniden çatlar ve kendimizi hiç seçmediğimiz, önceden ölçülmemiş bir arazinin tam ortasında buluruz. Bu hesapsız sapma başlangıçta ürkütür. Ne var ki, yırtılan o kusursuz haritayı elimizden bıraktığımızda; haritacının pergelinin hiç değmediği o asırlık ağaçları, varlığından haberdar bile olmadığımız o sessiz ve derin nehir yatağını ilk kez fark ederiz.