On ikinci günü geride bırakan İran Savaşı dünya kamuoyunu neredeyse refleks halinde 'Hürmüz Boğazı'na odaklanmış durumda. Küresel petrol ve LNG ticaretinin kritik dar boğaz geçişi olan bu su yolu elbette stratejik bir nokta. Ancak bugün yaşanan kriz sadece petrol tankerlerinin geçip geçememesiyle sınırlı değil. Asıl kırılma, petrolün ötesindeki endüstriyel tedarik zincirinde yaşanıyor. Son on iki gün içinde yedi farklı ülkede tam 13 şirket 'mücbir sebep' ilan etti. Bu ilanlar sadece enerji şirketlerinden gelmedi. Petrokimya tesisleri, olefin krakerleri, plastik üreticileri, alüminyum eritme tesisleri ve stiren üreticileri üretimi durdurmak zorunda kaldılar.
Zincirleme reaksiyon, enerji sektöründen başlayarak küresel sanayi üretiminin kalbine kadar yayılmış durumda. Katar Enerji'nin LNG üretiminde mücbir sebep ilan etmesi küresel LNG arzının yaklaşık yüzde 20'sini bir anda sistemden çıkardı. Saudi Aramco iki sahada üretimi azalttı ve Ras Tanura rafinerisini kapattı. Kuveyt Petrol Şirketi ham petrol satışlarında mücbir sebep ilan etti. Bahreyn'de Bapco tek rafinerisinde üretimi durdurdu. Aluminium Bahrain dünyanın en büyük alüminyum eritme tesislerinden birinden sevkiyatları askıya aldı. Ancak, asıl kırılma bunlarla da sınırlı değil.
Körfez'den gelen naftayı kaybeden Asya'daki petrokimya tesisleri birer birer üretimi durdurmaktalar. Singapur'daki PCS olefin krakeri mücbir sebep ilan etti. Ardından poliolefin üreticisi TPC Singapore aynı kararı aldı. Güney Kore'nin en büyük etilen tesislerinden Yeochun NCC üretimi durdurdu. Tayvan'daki Formosa Petrochemical, Endonezya'daki Chandra Asri ve TPIA, Tayland'daki SCC Rayong Olefins ve Singapur'daki Aster Chemicals de zincire katıldı. Körfez ülkelerinden Asya'ya uzanan her bir mücbir sebep kararı bir sonrakini tetikliyor.
Nafta gelmeyince kraker çalışmıyor. Kraker çalışmayınca etilen üretilmiyor. Etilen olmayınca polietilen ve polipropilen üretilemiyor. Plastik üretilemeyince ambalaj fabrikaları duruyor. Ambalaj olmayınca gıda üreticileri tedarik krizi yaşıyor. Yani, tedarik zincirindeki tıkanma salt rafinerinin kapısında bitmiyor. Süpermarket rafına kadar uzanıyor. Söz konusu plastikler sadece sanayi girdisi de değil; tıbbi cihazlardan gıda ambalajına, otomotiv parçalarından su borularına kadar günlük hayatın her alanında kullanılan temel malzemeler.
'Hürmüz' krizinin bir diğer boyutu ise