Geçtiğimiz cumartesi sabahı ABD ve İsrail'in İran lideri Hamaney ve beraberindeki üst düzey yetkilileri hedef almasıyla başlayan savaş, uzun yıllardır devam eden bölgesel jeopolitik mücadeleyi yeni bir aşamaya taşıdı. Amerika'nın nükleer programa odaklanmayı tercih ederek İsrail'in bölgesel mücadelesine temkinli yaklaşma politikasını terk ettiği de kesinleşti. Netanyahu yönetimi, Trump yönetimini İran'la savaşa girmeye razı ederek bölgede mutlak hareket özgürlüğü sağlama çabasını en ileri noktaya taşımayı başardı. Elbette bu savaş ortamının gerek İsrail gerekse Amerika'ya maliyeti hiç de az olmayacak ancak İran'ın kısa vadede daha fazla kaybeden taraf olacağını öngörmek zor değil. Orta ve uzun vadede Amerika ve İsrail'in siyasi meşruiyet krizini iyice derinleştirecek olan bu savaş ortamı, İsrail'in bölgede ana aktör olma çabasını kaba güç kullanımı sayesinde pekiştirebilir ancak bunun Amerika'nın ulusal güvenlik çıkarına hizmet ettiğini söylemek mümkün değil.

Başkan Trump'ın 'askeri operasyonlarla' ilgili açıklamalarına bakıldığında, İran'ın nükleer silah sahibi olma çabası, balistik füze programı ve uzun yıllardır Amerika'yı hedef alan aktivitelerine son vermek savaşın ana hedefi olarak sunuluyordu. Trump bu operasyonların İran halkının rejime karşı ayaklanması için bir fırsat sunduğunu ifade ederek rejim değişikliği hedefinin de savaşın bir parçası olduğunu belirtmiş oldu. Ancak bu siyasi hedefleri hayata geçirecek 'askeri hedef' net olarak ortaya koyulmadığı için ciddi bir kafa karışıklığı söz konusu oldu. Trump Amerikan ulusal güvenliğinin yakın bir tehdit altında olduğunu ifade ederek anayasanın verdiği güç kullanma yetkisini öne çıkarırken Dışişleri Bakanı Marco Rubio da İsrail'in saldıracağını bildiklerini ve bunun Amerikan askerlerine saldırıyı tetikleyeceği için ön almak üzere harekete geçtiklerini söyledi. Başkan Yardımcısı J.D. Vance ucu açık bir savaş olmayacağını, Savaş Bakanı Pete Hegseth de rejim değişikliği savaşı yürütmediklerini söyleme ihtiyacı duydu.

Trump yönetiminin bu açıklamalarını hem savaşa İsrail tarafından sürüklendiklerinin hem de İran'ın beklediklerinden daha farklı bir cevap verdiğinin itirafı gibi okumak mümkün. Geçtiğimiz yılın haziran ayındaki 12 gün savaşı, Trump'ın verdiği 60 günlük sürenin bitişinde İsrail'in saldırısıyla başlamıştı. Trump nükleer tesisleri tamamen ortadan kaldırdığını iddia eden bir beyanla çatışmayı hızlıca sona erdirmişti. Ancak bu sefer iç siyaset gündeminin Minnesota, ekonomi ve özellikle Epstein dosyalarına odaklandığı bir dönemde İran'la hızlı sonuç alabileceği bir 'kafa koparma' operasyonunu tercih ettiği söylenebilir. Maduro operasyonu sonrasında iyice istediğini yapabileceğini hisseden Trump, haftalardır yaptığı askeri yığınakla İran'dan tam bir teslimiyet veya net bir anlaşma zaferi talep ettiğini göstermişti. Bu göz korkutmasının pek de işe yaramadığını görünce İsrail'in operasyonuna dahil olarak muhtemel bir başarının kredisini almak istemiş olabilir. Ancak bu siyasi değerlendirmeler ve İsrail'in operasyonlarının Amerikan politikasını belirleyebilmesi Trump döneminde ABD gücünün kullanımında çok farklı bir yere gelindiğini gösteriyor.

Amerika uzun yıllar İran'ın nükleer silah sahibi olmamasına odaklanan bir politika takip ederek İsrail-İran bölgesel güç mücadelesini paranteze almayı yeğlemişti. Netanyahu'nun ve bazı Arap ülkelerinin İran'a saldırı çağrılarını yatıştırmayı veya geçiştirmeyi yeğleyen Washington, Tahran'ın nükleer silah sahibi olmasını kırmızı çizgi kabul etmekle yetinmişti. İran da nükleer silah eşiğinde olmayı pazarlık aracı olarak kullanarak müzakere etmeyi çıkarına uygun buldu. Ancak özellikle Hamas'ın 7 Ekim saldırıları sonrası İsrail hiçbir şeyin eskisi gibi olmayacağını ve bölgede kendi lehine yeni bir dengesizlik düzeni arayışında olduğu sinyalini açıkça verdi. 7 farklı ülkeyi hedef alarak istediği herhangi bir hedefi herhangi bir ülkede vurabileceğini kabul ettirmeyi hedefleyen İsrail, Katar saldırısı sonrası Trump'ın baskısıyla Gazze konusunda geri adım atmak zorunda kaldı. Ancak bunun karşılığında da Trump yönetiminde İran'a karşı çok daha sert bir politika ve çatışmaya açık bir pozisyon elde etmeyi başardı.

İsrail'in öteden beri İran'ın varoluşsal bir tehdit olduğunu savunarak Washington'ı askeri operasyona ikna etme çabaları Trump'a kadar başarısız olmuştu. İlk döneminde Kasım Süleymani'yi ortadan kaldıran Trump, geçen haziran ayındaki 12 gün savaşında da İran'la gerilimi artırmaktan ve doğrudan çatışmaya girmekten çekinmeyeceğini gösterdi. 7 Ekim sonrası İsrail'in Hizbullah'ı ve Hamas'ı etkisiz hale getirmesi, Yemen'den İran'a kadar birçok bölge ülkesinde saldırılar düzenlemesi bölgesel denklemi değiştirdi. Suriye'de Esad'ın düşmesine de etki eden bu jeopolitik dönüşümün Tahran tarafından iyi analiz edilemediğini söylemek abartı olmayacaktır. İsrail'in bölgede mutlak hareket özgürlüğünü tesis etmeye çalışması ve ABD'yi de bu senaryonun sponsoru haline getirebilmesi, İran'ın görmek istemediği bir realite haline geldi. ABD'yle İsrail arasına 'nifak sokmayı' başaramayan İran'ın stratejik başarısızlığının altını çizmek gerekiyor. Trump'a istediği siyasi zaferi vererek İsrail'i yalnızlaştırmayı beceremeyen İran, Amerika'nın askeri yığınağını dahi yeterince ciddiye almamış görünüyor.