Devlet genleşir, gündelik hayat daralırken

Türkiye'de devletin genleşme zarureti hissetmesi malumdur ki 15 Temmuz darbe girişimiyle husule geldi. "Bu kadarına gerek var mıydı" sorusunu tartışmaya elverişli bir ortam da bulunamadı.

Bunun tartışılamamasının bence bir 15 Temmuz'dan hemen sonra oluşan bir de sonradan ortaya çıkan iki nedeni var.

Başkanlık sisteminin oluşturabileceği boşlukların sağlıklı şekilde tartışılabileceği bir ortam oluşmadı darbe tehdidi yüzünden. Başkanlık sistemine bağlı olarak mecburen gelişen "politik alanın zayıflaması, bürokratik alanın güçlenmesi" meselesi devleti genleştirdi. "Devletin sahipleri bu genleşmeyi arzu ettiler mi" sorusunun cevabını biliyor değilim ancak bana öyle geliyor ki başkanlık sisteminin paralelinde ortaya çıkan "bürokrasi güçlenmesi" bu sistemin mucitleri tarafından pek de ön görülmemişti.

Devlet genleşmesinin ikinci sebebi de 2020 ve takip eden dönemde ortaya çıktı bence. Pandemi ile başlayıp Türkiye'ye yönelik dış tehditlerle devam eden süreç devletin dilini "ontolojik güvenlik arayışı" diline itti. Bu da ister istemez zaten gücünü iyice hissetmeye başladığımız genleşmeyi daha da güçlendirdi.

Buna paralel olarak Türkiye'de gündelik hayatın ritmini kaybetmesi ve daralmasının hikayesini biraz daha geriden ele almak gerekiyor bence.

İlk kırılma şüphe yok ki Gezi kalkışması idi. Gezi'nin doğal sonucu sosyolojik öbeklerin keskinleşmesi oldu. Ardından 15 Temmuz'a "tiyatro" diyenlerle 15 Temmuz'da "ölen"ler arasında devam etti bu keskinleşme. Eh, bu tür keskinleşmeler "kendi kitlesini her daim diri tutmak isteyen politika erbabı"nın da gayetle işine geldi.

2020 sonrası bir türlü toparlanamayan ekonomik durum ve toplumda yaygınlaşan ve/veya kast-ı mahsusa ile yaygınlaştırılan adaletsizlik duygusu da gündelik hayatın ritmini daralttıkça daralttı.

Üzerine bir de o meşum "güvensizlik hissi" geldi yerleşti son zamanlarda. Belediye yolsuzlukları, fon krizi, tapu çetesi, kanser ilacı organizasyonu, Haluk Levent, Ankara Abisi, Mustafa Sarıgül ve daha pek çoğunu yan yana yazabileceğimiz rezaletler silsilesi ile kaybolan güven hissi toplumda derin bir "umutsuzluk fidanlaması" yapıyor. Sonuçlarını da görmeye başlıyoruz bunun. Siyaset kurumuna güven azalıyor toplumda, iyilik yapma duygusu azalıyor, geleceğe güvenle bakma davranışı azalıyor. Araştırmalar öyle diyor.

Ben sözgelimi Hacı Yakışıklı'nın başına geleni görüyor, sözgelimi Kul Sadi Yüksel'in gözaltına alınma biçimini fark ediyor, sözgelimi 18 milyar TL dolandırıcılık yaptığı iddia edilen Osman Arıkan Nacar isminin "buharlaştırılma" çabasını anlıyor, koca bürokratların imaj yönetimleri için medyaya para saçtığını görüyor ve "umutlu olmak için" gereken motivasyonumu düşerken görüyorum. Üzerine bir de zar zor geçinmek, geçmişte maddi olarak güç yetirebildiğim sıradan şeylere güç yetirememek falan da eklenince kendim için havanın ağır, çok ağır bir noktaya ilerlediğini fark ediyorum.