Türk mucitler niçin Türkiye'de değil

Ülkelerin bilimdeki seviyeleri, araştırmacılarının yaptığı yayın sayısıyla ve yayınların kalitesiyle ölçülür. Teknolojideki seviyeleri ise daha ziyade patent sayısıyla. Konuyu, yaklaşık dört yıl önce, Wikipedia'nın "Dünyanın en üretken mucitleri" başlıklı listesini kullanarak yazmıştım.

İLK ON MUCİDİMİZ

Wikipedia'daki listenin bazı kısıtları var. En önemlisi, sadece ABD patent ofisinin kayıtlarına dayanması. Mustafa Güney Çalışkan, daha geniş ama çok daha zahmetli bir işe girişmiş ve başarmış. Çalışmasının sonuçlarını şurada bulabilirsiniz. Patentlerin alındığı ülke, patenleri alanların milliyetleriyle bire bir uyuşmuyor. Hele Türkler için hiç mi hiç uyuşmuyor. Bu yüzden, "Dünyada kaç Türk kaç patent aldı" sorusunun cevabını bulmak için Çalışkan, uluslararası veri kaynaklarından Türkçe isim avına çıkmış. 12 Şubat 2024 itibarıyla patente başvuru sayısına göre bulduğu en mucit Türk mucitlerinin listesinin ilk 10'u şöyle:

İLK YÜZDE DE YERLİ MUCİT YOK MU

Ne görüyorsunuz Bir bu kişilerin Türk olduğunu ancak isimlerinden anlıyorsunuz. Çalıştıkları kurumlardan değil. Mustafa Güney Çalışkan da listeyi yaparken bu isim tanıma metoduna başvurmuş.

Elinde başka bir ölçü yok. Neden yok Çünkü bakınız, bu mucitlerin hiç biri Türkiye'deki bir üniversite veya şirketten değil. Hepsi patentlerine, yurt dışındayken başvurmuş. Yurt dışındayken başarmış.
Çalışkan, ilk on Türk mucit listesiyle yetinmemiş, ilk yüz Türk mucit listeleri de yapmış. Kapsam böyle genişleyince, Türkiye'de oldukları halde yurt dışındaki arkadaşları arasına girmeyi başaran 6 kişi çıktı.

BU KUYUDAN ÇIKMAK ZORUNDAYIZ

İlk sütundaki sayı, yüz kişilik Türk mucitler listesine kaçıncı sıradan girdiklerini gösteriyor. Türkiyeli Türk mucit listesi yaparken ben de Çalışkan'ın metodunu kullandım: Kurum adları içinde Türkçe olduklarını bildiğim veya tahmin ettiklerimi seçtim. Türkiye'dekileri de, Türkiye dışındakileri de tebrik ederim. Türkiye'dekilere icat yapacak ortamı sunan bir avuç kurumumuzu da.

Niçin böyle Niçin mucitlerimizin çok büyük çoğunluğu yurt dışında Siyasî polemik yapmak istesem ki tam zamanıdır- şöyle söylerdim: "Hani "Giderlerse gitsinler!" denmişti ya. Gitmişler işte Yüz mucidimizden 94'ü söz dinleyip gitmiş. Yüzde altısı gitmemiş." Ama ben öyle demeyeceğim. Zaten işin aslı da öyle değil. O söz talihsiz ama konuyu günlük siyasete malzeme yapmak da yanlış. Zaten bu listedeki insanlarımız, o söz sarfedilmeden önce gitmiş. Şimdi bizim yapacağımız, niçin burada değil de orada başarıyorlar diye sormak. Polemik yapmadan.