Uzun zamandır Yapay Zekâ (YZ) yazısı yazmadım. Ama mazeretim var. Etrafta o kadar doğal aptallık var ki, sıra bir türlü Yapay Zekâ'ya gelmiyor.

Bu espri, 2002 Nobel Ekonomi Ödülü'nü alan Daniel Kahneman ile Amos Tversky'ye ait. İkili, bir posterli bilim toplantısında afişlerinin önünde ziyaretçi bekliyorlar. Afişlerine şöyle bir bakan biri soruyor, "Ne bu Yapay Zekâ mı" Bizimkilerin cevabı, "Hayır, doğal aptallık!."

Kahneman ve Tversky'nin Prospect Theory adını verdikleri çalışma, insanların birçok hâlde kararlarını soğukkanlı çıkar hesabıyla almadıklarını gösteriyor. Prospect'i tahmin diye çevirmek galiba en doğrusu. İnsanlar tuhaf tahminler yapıyor. Mesela bir maceranın veya ameliyatın orta yerinde acı çekip de bitişe yakın rahatlamışlarsa, "Nasıldı" sorusuna, "Fena değildi." diye cevap veriyorlar. Tersine hikâyenin başı ve ortası rahat da sonu acı vericiyse, hükümleri, "Çok kötü, berbat." oluyor. Bu yüzden açıkgöz politikacılar acı veren bir dört-beş yılın sonundaki birkaç ayda insanlara kallavi zamlar yapıp onlara "İyiydi!" dedirtiyor. Bir başka bulguları, şöyle: Farz edin ki borsada yatırım yapıp 20 bin TL kazandınız. Veya 10 bin TL kaybettiniz. Kaybın verdiği acı, iki katı kazancın verdiği sevinçten fazla.

İşte Doğal Aptallık böyle bir şey. Gelelim Yapay Zekâ'ya. Acaba o aslında doğal aptallığın kardeşi mi Geçen cuma bizim gazetede YZ şirketlerinin önde gelen teknik kadrolarının YZ'nin doğuracağı tehlikeler hakkında uyarıları vardı. "Yapay Zekâ uzmanlarından dikkat çeken uyarılar" diye ararsanız habere ulaşırsınız. Uyarıyı yapanların bir kısmı şirketlerinden istifa etmiş, bir kısmı da hâlen YZ inşasına berdevam... Tehlike ikazları, "Hepimizi öldürebilir!"e kadar uzanmıştı.

İzlediğim başka yazarlar geldi aklıma. Yuval Noah Harari, "Yapay Zekâ insanların işletim sistemini ele geçirdi." diyordu. İnsanın işletim sistemi; 70.000 yıl önce kazandığımız, birbirimize lisanı kullanarak anlattığımız hikâyelerdi. Harari "Toplum bir hikâyedir, mesela iktidar bir hikâyedir, para bir hikâyedir." diye açıklıyor kastını. Gerçekten bir gün birdenbire herkes paraya inanmayı bıraksa... İnsanlar para karşılığında bize mal ve hizmet vermekten vazgeçip ayni ödeme istese, paraya ne olur! Robin Dunbar da 150 üyeli tabii gruplardan daha kalabalık topluluklar kurabilmek için hikâyeye-edebiyata ihtiyacımız olduğunu söylüyor. Hikâye, insan toplumlarının işletim sistemi! Şimdi hikâyeyi YZ üretiyor.

Silikon Vadisi'ndeki teknik adamlardan başka bir uyarıcı da bizim Daron Acemoğlu. Yapay Zekayı Yeniden Tasarlamak- Otomasyon Çağında İş, Demokrasi ve Adalet (Efil, 2022) kitabında o, daha ziyade, YZ'nin yol açabileceği ekonomik şoklara, özellikle işsizliğe işaret ediyor. Kitabın İngilizce yayım tarihi 2021. YZ'nin hızına göre epey erken atılmış bir uyarı fişeği.

Peki, YZ şirketlerine söyleyelim, yavaş yürüsünler. Acele etmesinler. Önümüzü göre göre adım atalım. Protestocu mühendislerden biri olan Anthropic çalışanı Samuel Marks, kontrol, gerçekçi bir talep değildir diyor. Niçin değil Bir kere sektör, neredeyse bütün ABD ekonomisini sırtlayıp götürüyor. Ortada dönen para yüz milyar dolarları aştı. NVIDIA şirketinin borsa değerlemesi- bu haftanın son günü- 5,34 trilyon dolar! Nvidia, hesap gücüne doyamayan YZ sunucularına yüksek hızlı çip üreten firma. Karşılaştırma için, Türkiye'nin GSMH'sinin 1,64 trilyon dolar olduğunu hatırlayalım.