Son zamanlarda Türk entelektüeli, diktatörlüğün sosyolojisi diyebileceğimiz bir alana merak salmaya başladı.

18 Mayıs'ta, New York Times'da, Amanda Taub isimli bir yazar, diktatörlerin nasıl olup da ülkelere hâkim olduklarını anlatan bir kitabın tanıtımını yaptı. (https://bit.ly/dikta-ik ) Yazının başlığı, Aslında Demokrasi İnsan Kaynaklarında Ölür idi. Okuyunca, "Tamam." dedim, "Bunu köşemde özetleyeyim.". Derken bir baktım, benden önce o iş yapılıvermiş. Daha aynı gün X'de bir yazar, güzel ve uzunca bir özet yayımış. (Şimdi onu bulmaya çalıştım,bulamadım.) Ardından T24'te Mehmet Y. Yılmaz, kaliteli bir özet verdi (https://bit.ly/myyilmaz-ik ). Bana da kala kala, Türk entelektüelinde ve yazarlarında diktatörlük sosyolojisine bu ani merak artışını rapor etmek kaldı.

Toplum bilimi bu işte. Benzer olayı A, B, C ülkesinde gözlüyorsunuz. "Ortak tarafı nedir" diye merak ediyorsunuz ve arayıp buluyorsunuz. Hani Wilfredo Pareto dâhisinin "residü" dediği kalanlar, invaryantlar, değişmeyenler ortaya çıkıyor. Taub'un anlattıkları, bir akademik incelemeye, iki Alman öğretim üyesinin, Christian Glael ve Adam Scharpf'ın, geçtiğimiz Şubat'ta yayımlanan Diktatörlükte Kariyer Yapmak: Baskı ve Darbelerin Arkasındaki Gizli Mantık kitabına dayanıyor. Özet şöyle: Diktatörlerin hâkim, polis ve benzeri kadrolara ihtiyacı vardır. Ülkelerin köklü kurumlarında bu tipleri bulamazlar. Çünkü köklü devletlerin kurumlarındaki insanlar belli bir kalitenin üstündedir ve meslek ahlakıyla hareket eder. Siyasilerin talimatıyla değil. Onun için bu görevleri yaptıracakları, bu görevleri yapabilmeleri için gereken mevkilere getirip gereken unvanları verecekleri, görece kalitesiz kişileri bulur ve oralara tayin ederler. Onlar da elleri mahkûm, diktatörün taleplerini yerine getirir. Çünkü bu tiplerin kendi yetenekleriyle bu yerlere gelmesi mümkün değildir. Araştırma Arjantin'de başlamış. Oradan Orban'ın Macaristan'ına, Putin'in Rusya'sına uzanmış ve yeteneksizlerin hâkimiyeti hiç aksamadan tekrarlanıp durmuş. Ayrıntı için Sayın Mehmet Y. Yılmaz'ın yukarıda bağlantısını verdiğim yazısını okuyun. Çok merak ediyorsanız kitabın İngilizcesi Amazon'da satışta (Making a Career in Dictatorship: The Secret Logic behind Repression and Coups). Dediğim gibi merak yüksek...

Bir bakıyorsunuz muhaliflerin hepsi, ne tesadüfse, aynı savcı, aynı hâkim ve aynı bilirkişilerce yargılanıyor. Arjantin bunu bir adım öteye götürüp 601. Tabur diye özel bir istihbarat birliği kurmuş. Bilin bakalım, bu birliğe alınanlar sınavla mı yoksa mülakatla mı seçiliyor İşte Taub'un "HR (Human Resources) - İnsan Kaynakları" dediği kurum bu kurum, mekanizma bu mekanizma.

Tesadüfe bakın; bu günlerde on yılların ötesinden bir polisiye diziyi, Person of Interest'i tekrar seyrediyorum. Orada da mafya çeteleriyle birlikte çalışan kirli polislere "HR" deniyor.