Dört yıl önce bu sayfalarda, "Koloni bilimi mi millî bilim mi" diye bir yazı yazmışım. Geçen gün bir dost meclisinde artık aramızda olmayan fakat hayattayken yüz yüze görüşme mutluluğunu tattığımız bilim adamlarımızı andık. Orhan Türkdoğan, Erol Güngör, Mübeccel Kıray, Çiğdem Kâğıtçıbaşı. Şimdi geriye bakınca fark ediyorum ki onlar büyük çapta millî bilim yapmışlar. Sosyolog, sosyal psikolog olmalarının da bunda etkisi var. Onların mesleği toplumu incelemekti ve en yakın topluk kendi toplumlarıydı; kendi toplumlarının soruları, problemleriydi.
Mesela Türkdoğan, yoksulluk kültürü dediği, genel olarak köyden şehre göçün ve gecekondu hayatının yarattığı grupları inceledi. Endüstrileşmeden şehirleşmeyi. O insanlar köy kültüründen kopuyordu. Fakat altmışlı, yetmişli yıllarda göç o kadar büyüktü ki şehir, kendisine gelenleri kendi kültürüne asimile edemiyordu. Sonuçta artık köylü olmayan fakat şehirli de olamamış bir yığınla karşılaşıyordu Türkiye. Hâlâ bu depremin artçılarını yaşıyoruz.
PROBLEMİN MİLLÎSİMesela Güngör, hocası Mümtaz Turhan'ın vazettiği problemi, kültür değişmelerini ve onun da ötesinde birçok toplum kurumundaki değişimi inceledi, velut kalemiyle nesilleri o problemler üzerinde düşündürdü.
Bilimin millîsi, gayrı millîsi olur mu
Ne diyordu Karl Raimond Popper "Bilim problem çözmektir." Bilim uluslararasıdır ama problemlerin millîsi olur. Öncelikle kendi toplumlarının problemlerini çözmeye yönelen bilim adamı bu bakımdan millî bilim yapar. Uluslararası bilimin metotlarını kullanarak.
Millî bilim tabiri George Basalla'nın. 5 Mayıs 1967'de Science dergisinde yayımladığı "The Spread of Western Science ~ Batı Biliminin Yayılması" makalesinde kullanmış. Kilit bulgusu şu: Bilimi sonradan ithal eden ülkeler önce bir koloni bilimi çağı yaşıyor. Doktoralarını yurt dışında yaptıkları için o dış ülkelerin problemleriyle uğraşıyorlar. Kendi memleketlerine döndükten sonra da bağlantıları doktora yaptıkları hocalarıyla, o yabancı ülke ile... Hatta bu hâl, kendi öğrencilerine de geçiyor. Onlar da hocalarının okudukları ülkenin problemleriyle uğraşıyor. Koloni bilimi aşamasından sonra ülkede yeterli sayıda bilim insanı oluşuyor ve yavaş yavaş kendi ülkelerinin problemlerine yöneliyorlar. İşte yukarıda saydığım ve daha saymadığım bilim insanımız ama özellikle toplum bilimciler Türkiye'de millî bilime yönelmiş.
BİLİM İNSANI NEDİRBu dört yıl önce yazdığım yazının konusuydu. Özellikle toplum bilimi dışındaki birçok alanda hâlâ koloni bilimi – millî bilim geçişi sürüyor. Bu yazıda anlattığım yukarıda saydığım bilim insanlarımızı hatırlayışım bana başka bir problemimizi gösterdi. Üniversitedeki bilim insanları bizim için nedir 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'na tabi memurlardır. O yüzden 65 yaşında– hadi bir kıyak yapalım 67 yaşında – emekli olurlar. Görevleri ders vermektir. Boş zamanlarında da araştırma yaparlar!
Halbuki bilim, kalkınmanın, ekonominin, refahın özetle kalkınmış ülke ile geri kalmış ülke arasındaki farkın anahtarıdır. O bilim de Mümtaz Turhan'ın tabiriyle "Birinci sınıf bilim adamları" sayesinde yapılır. Birinci sınıf bilim adamlarının kendi ülkelerinin problemlerini çözmeleriyle.

16