Göz nuru, akıl teri ve nasırlı eller... İnsan hayatının en kutsal değeri emektir. Yüce Peygamberimizin "Alın teri kurumadan işçinin hakkını veriniz" düsturu boşuna yer etmemiştir. Kul hakkının en hassas çizgisi burada başlar. Ancak modern çalışma hayatında hakkın yerini bulması, sadece niyetle değil, kanunun lafzıyla ve ruhuyla mümkündür.

Bugün fabrikalarda, plazalarda, şantiyelerde milyonlarca çalışan "fazla mesai" yapıyor. Peki, döktüğümüz her damla terin hukuki karşılığını tam olarak biliyor muyuz Gelin, çalışma hayatımızın bu en çetrefil mevzusunu, kanunun labirentlerinde kaybolmadan, gün yüzüne çıkaralım.

HAFTALIK 45 SAAT EŞİĞİ

Mevcut İş Kanununda fazla mesai hesabında terazi genel olarak günlük değil, haftalık esaslara göre kuruluyor. Kanuna göre fazla çalışma; haftalık 45 saati aşan mesailerdir. İşveren, yönetim hakkı kapsamında iş sözleşmesini de göz önünde bulundurarak işin tabiatına göre haftanın bir gününü yoğun, diğer gününü hafif geçirebilir. Yeter ki haftalık terazi 45 saati aşmasın.

Fazla mesai sürekli bir akar değildir. Hukuki tabirle arızi, yani geçici, istisnai bir durumdur. Bu yüzden, işten ayrılırken hesaplanan kıdem tazminatının içine fazla mesai ücretleri dâhil edilmez. Ancak emeklilik maaşının hesabında dikkate alınır. Yüksek emekli maaşı için fazla mesai ücretleri büyük ehemmiyet taşır.

FAZLA SÜRELERLE ÇALIŞMA

Çalışma sistemimize fazla mesai dışında başka bir kavram daha var: Fazla sürelerle çalışma. Eğer iş sözleşmenizde haftalık çalışma süresi 45 saatin altında (örneğin 40 saat) belirlenmişse, oyunun rengi değişir.

40 saatlik sözleşmesi olan bir işçi, o hafta 44 saat çalışırsa ne olur Aradaki 4 saat, "fazla çalışma" değil, "fazla sürelerle çalışma" sayılır. Bu süreler için alacağınız ücret fazla mesai ücreti hesabından farklı olur.

ALIN TERİNİN MATEMATİĞİ: HANGİ SAAT, NE KADAR EDER

İşçinin emeği iğneyle kuyu kazmaya benzer. Hak edişlerin hesabı ise santim santim yapılmalıdır.

Milyonlarca çalışanın bilmediği fazla mesai ve huzur denklemi... Senaryo A: Haftalık çalışma süresi 40 saat olan bir işyerinde işçi 44 saat çalıştı. 45 saatin altında kalındığı için aradaki 4 saat %25 zamlı ödenir.Senaryo B: Haftalık yasal süresi 45 saat olan işyerinde işçi 47 saat çalıştı. Limit aşıldığı için o 2 saatlik ekstra emek %50 zamlı ödenir.

PARA YERİNE HUZUR: SERBEST ZAMAN HAKKI

"Görünen köy kılavuz istemez", bazen para değil, dinlenmek ilaç olur. İşçi isterse zamlı ücret yerine serbest zaman talep edebilir:

Fazla çalışılan her 1 saat için 1 saat 30 dakika serbest zaman.Fazla sürelerle çalışılan her 1 saat için