Otomobil firmalarını ayakta tutan, ıslık çaldıran modeller değil, ulaşılabilen halk arabalarıdır aslında...

Hitler'in kafasında bir volks (halk) wagen (arabası) vardır, Ferdinand Porsche'a ufak tefek ve ucuz bir aile otomobili ısmarlar. "Tospaa" kalitelidir sevimlidir ünü sınırları aşar. Nitekim bir dev olur, İspanyol Seat, Çekoslavak BAZ, TAZ ve Skoda ile Doğu Alman Wardburg'u satın alır, bir eli de Porsche ve Audi'nin sırtında. MAN (Maschinenfabrik Augsburg-Nürnberg) ve Bussing'in sahibidir ayrıca.

Bugatti, Venturi, DS gibi iddialı otomobillere imza atan Fransızlar da Renault 4, Peugeot 104, Citroen 2CV gibi "voiture publique" (halk arabası) ile zemin tutar.

VW Beetle

DİZ DİZE, OMUZ OMUZA

İtalya'da FİAT 500, 126 BIS, Panda, Microlino, Topolino, Autobianchi, Abarth Biposto, İnnocenti ile "outo pubblica" sınıfına oynar...

Evet Alfa Romeo, Ferrari, Lamborghini, Lancia, Maserati ve Pagani gibi alımlı arabaları vardır ama dar sokaklı İtalyan beldelerine ufak tefekler uyar.

Aston Martin, Bentley, Jaguar, Lotus, MG, McLaren, Rover, Range Rover ve Rolls Royce ile tanınan İngiltere dahi Austın Mini, Hillman, Humber, Hunter, Sunbeam, Singer, Vauxhall gibi Public Car (halk arabası) yapar.

Japonya'da Suzuki, Dahiatsu, Toyota, Subaru, Mazda, Nissan, Honda... Hemen hepsi 300-500 CC'lik minik arabalarla çıkar yola ve mutlaka bir halk tipi (kökyö şaryö) bulundurur kenarda.

Amerika'da maraba arabası denince Şevrole gelir akla, büyük ve müsriftir oysa. Küçük (Chevette) yapalım derler tutturamazlar. Dodge Omni, Simca ve Talbot ise Chrysler'in elinde patlar.

Fiat 500

PARAYLA DEĞİL SIRAYLA

Komünist rejimler halka (başka şeylerle uğraşmasın diye) bir iş yeri ve ev gösterir, araba almak isteyenleri listeye yazar. Bekleyeceksin, artık ne zaman gelirse sıra. Arabası çıkan birkaç yıl kullanır ve aldığı paradan pahalıya satar.
Bizde de öyle değil miydi Ücreti peşin yatırır beklerdik yıllarca.

Niye Gümrük yüksek, talep fazla!

Düşünün sıfır arabada koltuk kafalığı, sağ ayna, radyo teyp bulunmaz. Bırakın otomatik vitesi, klimayı, şipidakı, paspası bile yoktur, bayiden çıkarır çekersin parçacıya..

Citroen 2CV

BULDUN BUNAMA!

Demirperde ülkeleri şehircilikte iddialıdır güya. Toprak devletin, bina devletin. Ona buna arsa satmaz inşaat yaptırmaz. Gelgelelim sosyal bloklar da aslanın ağzında. Eğer parti çalışmalarına katılıyorsan öne geçebilirsin, hatta Daça (bahçeli havuzlu ve yüksek duvarlı malikane) sunarlar sana.

Şekilsiz apartmanlarda 30-40 metrekarelik daireler vardır, tuvalet banyo ortaktır komşularla, sabah kırk kişi kenef kuyruğunda. Kimse mal sahibi değildir ve kimse sahip çıkmaz binaya. Tavan akıyormuş, şebeke sızdırıyormuş, sıvalar patlamış kimin umurunda Dar, kasvetli, bakımsız mekânlardır sonunda.

Arabayı ise bilerek isteyerek basit tutar, döşemeleri muşamba ve plastik pandizot ile kaplar baştan savarlar. Düşünün fezaya çıkan ülkenin otomobilleri ilkel ve madara.

Çok yakar, ses yapar, şanzıman gacırdar, diferansiyel uğuldar, susturucu sizi susturur, muhabbetinize limon sıkar.
Evden işe taşıyacak bir "götürgeçtir" sonunda. Uzun yol gibi bir şansınız zaten yoktur, seyahat hürriyeti verilmez vatandaşa.

Ah bi de sık sık arıza yapmasa.

Mini Cooper

PREZİDENTLERE BAŞKA

Moskvitch, AvtoVAZ (Lada), UAZ, GAZ hepsi "AZ" ile biter. Çünkü otomobil fabrikası manasına gelen "Avtomobilny Zavod" takılır markanın sonuna. Ulyanovsky Avtomobilny Zavod, Gorkovsky Avtomobilny Zavod, Volga Avtomobilny Zavod...

ZiL (Zavod Imeni Likhacheva) ise parti başkanlarına, devlet adamlarına limuzin üretir. ABD'li Packard'dan kalıp ve tezgâh aldığı söylenir, değilse bile kopyalayıp apardıkları ortada.

2. Cihan Harbini müteakip Ruslar Almanya'dan tazminat talep eder. Moskvitch, Opel Kadett'in tezgâhlarına konar o furyada.

Gelgelelim aynı konforu, gücü ve sürati yakalayamazlar. Demek ki bi usulü erkanı var, olmuyor zorlamayla.
Lada ise FIAT 124 (Çiguli) üretmeye başlar. İtalyanlar başında durur imalatı oturturlar, pek matah olmasa da Ruslar hayrandır ona.

Skoda

UNUTULANLAR TUTULANLAR

Slovakya BAZ (Bratislava Auto Zavod) ve TAZ (Tırnova Auto Zavod) ile l'udove auto (halk otosu) çıkarır. Duvarlar yıkılınca VW Gruba katılırlar. LİAZ ise otobüse devam.

Doğu Alman Trabant'ın iki zamanlı motoru sürekli yağ yakar, leş gibi kokan gri bir bulut bırakır arkasında. Doğu ve Batı Almanya birleşince "trafikten menedin şunları" derler, "dolanmasınlar ortalıkta!"

Doğu Alman Wartburg 1985'te kurulur, duvar yıkılınca (1991) havlu atar. Ortalık Mercedes, Audi, BMW kaynarken kim baksın ona

Yugoslavya'da Mareşal Tito'nun Zastava'sı FIAT lisansı ile "Yugo" yapar. Al sana bir "Javni outo" (halk otosu) sesini çıkarma!

Romanya Dacia ile "maşina oamenilor" (yoldaş arabası) yapar, Polonya FSO (Warswaza) ve Polska ile "samochod dla ludzi"ye (vatandaş otomobiline) devam.

Renault

EMEKÇİYE SKODA

Çekler elbette Skoda'cıdır. Skoda ilk yıllarında ağır kamil modeller çıkarır, Avrupa ile yarışır. Kızıl ihtilalden sonra çarpık bacaklı "lidove auto" (emekçi otosu) ile yasak savar.

Aklınızda olsun Tatra da geri dönüyor bu arada.

İran (maşin umumi) için Pars, Samand ve Peykan üretir, Peugeot montajı yapar. Devlet ayda bir depo bedava benzin sunar. Vatandaş istihkakı bitirmek için dolanır durur, trafik çekilmez olur. Yollar serapa araba, hava kirliliği had safhada.