Seçmen Psikolojisi

İnanç Uysal
22.07.2026
86

Türkiye'de siyaset artık sadece meydanlarda, televizyon ekranlarında ya da Meclis kürsüsünde yapılmıyor. Adliye koridorları da siyasi tartışmaların önemli sahnelerinden biri hâline geldi. Özellikle son dönemde CHP'li belediyelere yönelik art arda başlatılan soruşturmalar, kamuoyunun gündemini belirleyen başlıklardan biri oldu. Hukukun işlemesi elbette demokratik devlet düzeninin vazgeçilmez şartıdır. Kamu kaynaklarını kullanan herkes, siyasi kimliği ne olursa olsun hesap verebilmelidir. Ancak seçmenin dikkat ettiği konu, yalnızca soruşturmanın varlığı değil; soruşturmanın herkese aynı ölçüde uygulanıp uygulanmadığıdır.

Seçmen psikolojisi üzerine yapılan birçok araştırma gösteriyor ki insanlar sadece sonuçlara değil, süreçlerin adil olup olmadığına da büyük önem veriyor. Hatta kimi zaman adalet algısı, ekonomik göstergelerin bile önüne geçebiliyor. ünkü vatandaşın zihnindeki temel soru şudur: "Aynı durumda olan herkese aynı muamele yapılıyor mu"

Tam da bu noktada kamuoyunda oluşan algıya bakmak gerekiyor. CHP'li belediyeler hakkında açılan soruşturmalar geniş yer bulurken, geçmişte haklarında benzer iddialar gündeme gelen bazı AK Parti belediye başkanlarının farklı süreçler yaşadığı yönündeki değerlendirmeler de uzun zamandır siyasetin konusu oluyor. Kimi belediye başkanları görevlerinden istifa etti, kimi hakkında uzun süre sessizlik hâkim oldu, kimi dosyalar ise kamuoyunun gündeminden zamanla düştü. Yine muhalefetten iktidar partisine geçen bazı siyasetçiler hakkında dile getirilen iddiaların da aynı yoğunlukta yargı süreçlerine dönüşmediği yönünde eleştiriler dile getiriliyor.

Burada tartışılması gereken mesele, herhangi bir kişi hakkında peşinen hüküm vermek değildir. Asıl mesele, seçmenin bütün bu tabloyu nasıl okuduğudur.

Siyasi iktidarlar çoğu zaman hukuki süreçlerin seçmen davranışını etkileyeceğini düşünür. Yolsuzluk iddiasıyla anılan bir belediye ya da siyasetçinin toplum nezdinde itibar kaybedeceği hesaplanır. Bu, teorik olarak doğru bir varsayımdır. Ancak bunun gerçekleşebilmesi için seçmenin süreci tarafsız ve tutarlı bulması gerekir.

Eğer seçmen, soruşturmaların yalnızca belli bir siyasi kesimde yoğunlaştığı, benzer iddiaların başka kesimlerde aynı kararlılıkla ele alınmadığı kanaatine varırsa, beklenen etkinin tam tersi ortaya çıkabilir. Bu durumda soruşturmalar, hukuki bir süreç olmaktan çok siyasi rekabetin aracı olarak algılanmaya başlanır. Böyle bir algı oluştuğunda ise soruşturmanın içeriği ikinci plana düşer; tartışmanın merkezine "neden sadece onlar" sorusu yerleşir.

Psikolojide buna "adalet algısı" denir. İnsanlar çoğu zaman mutlak adaleti değil, karşılaştırmalı adaleti esas alırlar. Aynı kuralların herkese uygulanıp uygulanmadığını gözlemlerler. Eğer kuralların kişiye ya da partiye göre değiştiğini düşünürlerse, sistemin meşruiyetine ilişkin soru işaretleri artar.

Türkiye'nin yakın siyasi tarihinde bunun örnekleri az değildir. Farklı dönemlerde çeşitli siyasi hareketler, kendilerine yönelik yargı süreçlerini mağduriyet söylemine dönüştürmeyi başarmış, bu söylem de seçmen nezdinde beklenmedik destekler üretmiştir. Seçmen bazen iddiaların doğruluğunu değil, uygulamanın adil olup olmadığını tartışmaya başlar.

Bu nedenle iktidarın beklentisi ile seçmenin verdiği tepki her zaman örtüşmeyebilir. Sürekli tekrarlanan operasyonlar, ilk etapta belirli bir etki oluşturabilir. Ancak aynı seçmen, diğer siyasi aktörler hakkında ortaya atılan benzer iddialarda aynı hassasiyeti göremediğini düşündüğünde, zihninde farklı bir değerlendirme yapabilir. Bu değerlendirme, soruşturulan kişiyi aklamak anlamına gelmez; sürecin tarafsızlığı konusunda kuşku duymak anlamına gelir.