Hayır riskini almak

İnanç Uysal
31.07.2026
138

Türkiye, uzun yıllardır farklı isimlerle anılan çözüm arayışlarına bir yenisini eklemiş durumda. Bugün iktidarın tercih ettiği ifade "barış ve kardeşlik süreci." İçeriği, kapsamı ve nihai hedefleri henüz tam olarak netleşmemiş olsa da, bu sürecin anayasal düzenlemeleri de kapsayabileceği yönündeki değerlendirmeler giderek güçleniyor. Eğer gerçekten Anayasa değişikliği gerektiren bir aşamaya gelinirse ve bu değişiklik referanduma sunulursa, Türkiye yalnızca bir anayasa maddesini değil, aynı zamanda siyasal geleceğini de oylamış olacak.

Meclis aritmetiğine bakıldığında ilginç bir tablo ortaya çıkıyor. Sürece açıktan ve sert biçimde karşı çıkan milletvekili sayısı oldukça sınırlı görünüyor. İktidar blokunun desteği, DEM Parti'nin yaklaşımı ve muhalefetin önemli bir bölümünün doğrudan "barışa karşı" görünmek istememesi, Meclis'te gerekli çoğunluğun bulunabileceği ihtimalini artırıyor.

Ancak Türkiye'de Meclis ile toplumun aynı düşündüğü her zaman söylenemez.

Tam da bu nedenle referandum ihtimali, siyasal açıdan son derece kritik bir dönemeç anlamına geliyor.

ünkü referandumlar sadece hukuki metinleri değil, aynı zamanda iktidarın siyasi güven tazeleme mekanizmasıdır. Halk "evet" dediğinde yalnızca anayasa değişmez; hükümet de toplumsal meşruiyetini güçlendirmiş olur. Fakat sandıktan "hayır" çıkarsa ortaya çok farklı bir tablo çıkar.

Öncelikle böyle bir sonuç, hükümet açısından ciddi bir siyasi prestij kaybı anlamına gelir.

ünkü referanduma götürülen her konu, ister istemez iktidarın siyasi projesi hâline gelir. Sandıkta alınacak olumsuz sonuç ise yalnızca anayasa teklifinin reddi olarak kalmaz; aynı zamanda seçmenin iktidarın siyasal yönelişine verdiği bir uyarı olarak okunur.

Türkiye siyasetinde bunun örnekleri az değildir.

Referandumlar çoğu zaman teknik hukuk tartışmalarından ziyade hükümetlere güven oylamasına dönüşür. Seçmen bazen anayasa maddelerini değil, o maddeleri getiren siyasi iradeyi oylamayı tercih eder.

İşte asıl kritik nokta burada başlıyor.

Referandumdan "hayır" çıkması, ilk etapta sürecin tamamen sona erdiği anlamına gelmeyebilir. Ancak siyasal psikoloji açısından büyük bir kırılma yaratır.

ünkü bundan sonra süreç yalnızca hukuki değil, meşruiyet tartışmasının da konusu hâline gelir.

İktidar "toplum henüz ikna olmadı" diyebilir.

Muhalefet ise "halk bu projeyi reddetti" söylemini güçlendirir.

Bu durumda süreç, siyasetin en sert tartışma alanlarından biri hâline gelebilir.

Bir başka ihtimal ise referandumun sonucunun erken seçim tartışmalarını tetiklemesidir.

Türkiye'de referandumlardan sonra siyasetin yeniden şekillendiği birçok dönem yaşandı. Güçlü "evet" sonuçları iktidarları tahkim ederken, beklenmeyen "hayır" sonuçları ise yeni siyasi arayışların önünü açtı.

Böyle bir durumda yalnızca anayasa değil, ittifak dengeleri de yeniden kurulabilir.

Bugün sürece destek veren bazı siyasi aktörler, seçmen tepkisini gördükten sonra pozisyon değiştirme ihtiyacı hissedebilir.

Özellikle milliyetçi tabana hitap eden partiler açısından referandum sonucu son derece belirleyici olabilir.

ünkü Meclis'teki siyasi uzlaşının toplumda aynı karşılığı bulup bulmadığı ilk kez net biçimde ölçülmüş olacaktır.

Bunun yanında uluslararası boyut da göz ardı edilmemelidir.

Türkiye'nin yıllardır çözemediği güvenlik ve demokrasi tartışmaları dış dünyada da yakından izleniyor. Referandumdan çıkacak olası bir "hayır", dış kamuoyunda farklı yorumlara neden olabilir.

Kimileri bunu demokratik denetimin doğal sonucu olarak değerlendirecektir.

Kimileri ise Türkiye'de toplumsal uzlaşının henüz oluşmadığı şeklinde okuyacaktır.

Ekonomik etkileri de küçümsenemez.

Belirsizlik, finans piyasalarının en sevmediği durumdur.

Referandum sonrasında ortaya çıkacak uzun siyasi tartışmalar yatırım kararlarını geciktirebilir. Özellikle seçim ihtimalinin güçlenmesi, ekonomi yönetiminin önüne yeni belirsizlikler çıkarabilir.

Ancak bütün bunların ötesinde daha önemli bir soru var.

Acaba referandumdan çıkacak olası bir