Dün İstanbul Başakşehir'de bir okulda yaşanan olay, artık yalnızca "bir öğrencinin arkadaşlarıyla kavga etmesi" olarak geçiştirilemeyecek bir noktaya gelmiş durumda. Sabah saatlerinde Kayaşehir Şeyh Şamil İmam Hatip Ortaokulu'nda başka bir okulda öğrenim gören 15 yaşındaki bir kız öğrencinin bıçaklı saldırısında yedi kız öğrenci yaralandı; bazı yaralıların durumunun ağır olduğu açıklandı. İlk resmi açıklamalarda yaralı sayısı konusunda farklılıklar bulunmakla birlikte olayın niteliği değişmiyor: Çocuklar, okul gibi güvenli olması gereken bir mekânda birbirlerine bıçakla saldırıyor.
Üstelik bu olay tek başına değil.
Mart ayında İstanbul Çekmeköy'de 17 yaşındaki bir öğrenci iki öğretmeni ve bir öğrenciyi bıçaklamış, öğretmenlerden Fatma Nur Çelik hayatını kaybetmişti. Milli Eğitim Bakanlığı olayın ardından idari soruşturma ve inceleme başlatıldığını, okulda öğrencilere rehberlik ve psikolojik destek verildiğini açıkladı.
Eylül ayında ise Manisa Turgutlu'da 15 yaşındaki bir öğrencinin okul çevresinde av tüfeğiyle ateş açması sonucunda 11 öğrenci yaralandı. İlk ifadesinde saldırıyı bir gün önce yaşadığı bir kavga ve "kız meselesi" ile ilişkilendirdiği bildirildi.
Bunların her biri elbette kendi hikâyesine sahip. Birinde akran zorbalığı, diğerinde kişisel çatışma, başka bir olayda ailevi veya psikolojik sorunlar bulunabilir. Fakat tam da burada asıl soruyu sormamız gerekiyor:
Neden birbirinden farklı görünen olayların sonunda aynı yere, yani şiddete çıkıyoruz
Bu sorunun cevabını yalnızca saldırgan çocukların psikolojisinde aramak eksik kalır. Dünya Sağlık Örgütü de gençlik şiddetini tek bir nedene bağlamıyor. Aile ilişkileri, okul başarısızlığı, akran çevresi, şiddete maruz kalma, ekonomik eşitsizlik, okul ortamı ve toplumsal koşulların birbirleriyle etkileşiminden söz ediyor. WHO'nun ifadesiyle gençler arasındaki şiddeti ortaya çıkaran "tek bir faktör" yoktur; farklı risk faktörleri birbirleriyle etkileşerek şiddet riskini artırmaktadır.
Bu nedenle bugün ihtiyacımız olan şey, bir sonraki olayın ardından birkaç gün sürecek öfke değil; kapsamlı bir araştırmadır.
Çocuklarımız neden bu kadar kolay öfkeleniyor
Bir anlaşmazlık neden konuşarak çözülemiyor
Bir arkadaşlık neden birkaç dakika içinde düşmanlığa dönüşebiliyor
Bıçağa ulaşmak neden bazı çocuklar için bir problem çözme aracına dönüşebiliyor
Aile, okul, arkadaş çevresi, sosyal medya, televizyon, ekonomik şartlar ve içinde yaşadığımız genel toplumsal atmosfer bu davranışların oluşmasında hangi ölçüde rol oynuyor
Bunlar yalnızca psikiyatristlerin değil; sosyologların, psikologların, eğitim bilimcilerin, hukukçuların, medya araştırmacılarının ve çocuk gelişimi uzmanlarının birlikte cevaplaması gereken sorular.
Çünkü mesele yalnızca "ruh sağlığı" değildir. Nitekim akademik literatürde de okul şiddetinin bireysel özelliklerin yanı sıra aile, okul ve toplum düzeyindeki faktörlerle ilişkili olduğu uzun zamandır tartışılıyor. Daha yeni sistematik araştırmalar ise çalışmaların çoğunun bireysel ve yakın çevre faktörlerine yoğunlaştığını, daha geniş toplumsal ve yapısal çevrenin ise görece daha az incelendiğini gösteriyor.
Burada bir ayrımı da özellikle yapmak gerekiyor.
Fransa'da zaman zaman gördüğümüz sokak şiddetiyle, ekonomik veya siyasal talepler etrafında ortaya çıkan toplumsal hareketlerin şiddete dönüşmesiyle bu olayları aynı kategoride değerlendiremeyiz. Örneğin Sarı Yelekliler hareketi ekonomik sıkıntılar, vergiler, hayat pahalılığı ve temsil edilme sorunları etrafında şekillenmiş kitlesel bir toplumsal mobilizasyondu. Şiddete dönüşen bölümleri ciddi biçimde eleştirilse bile ortada kolektif bir talep, siyasal anlam ve toplumsal itiraz vardı. Akademik çalışmalar da bu hareketi ekonomik sıkıntılar ve toplumsal dışlanmışlık duygusuyla ilişkilendiriyor.
Bizim burada konuştuğumuz şey ise başka.
Burada ortada bir hak talebi, örgütlü bir mücadele, siyasal hedef veya toplumsal değişim isteği yok. Bir çocuğun başka çocuklara yönelttiği, çoğu zaman anlık öfkenin ve kontrol kaybının ürünü olan şiddetten söz ediyoruz.

66