Amerika, doğudan batıya doğru genişleyen bir beyaz kıtadır. Amerikan demokrasisi, üniversitelere kadar uzanan tuhaf ve arzu edilmeyen gelişmeler yaşamaktadır; kendiyle çelişki içindedir. Amerika, silah sanayisiyle gelişmektedir. Günümüzdeki çatışma ortamında Almanya ve Fransa'nın, İngiltere ve bilhassa İskandinav devletlerinin dâhil olduğu bloktan ustaca uzak durmak gerekir. Türkiye'nin yer alacağı konu güneyimizde, Suriye'deki gelişmelerdir. O hayati meseleyi kendimizin çözmesi gerektiği açıktır.

HİÇ şüphesiz filmlerden tanıdığımız "Vahşi Batı"; kovboyların, birbirini temizleyen kiralık katillerin, at hırsızlarının ve yakalananların hemen asıldığı bir dünyadır. Çünkü birinin atını çalmak, her şeyden evvel onu açlığa mahkûm ederek ölüme sürüklemek demektir. Batı'nın vahşi steplerinde at; çiftliktir, üretimdir ama aynı zamanda kavgadır; silahın en anlamlısıdır.

Amerika, doğudan batıya doğru genişleyen bir beyaz kıtadır. Bu genişlemenin, bir ölçüde, buraya kendilerinden ne kadar önce geldikleri hâlâ antropolojik olarak tartışılan yerli Kızılderililerin yok edilmesine bağlı olduğu açıktır. Bugün dahi rezervlerde, söz konusu sübvansiyonlarla yaşamak zorunda olan Amerikan yerlileri konusunda, her orta sınıf Amerikalının yüz yüze konuştuğumuzda bir vicdan muhasebesi yaptığı; buna karşılık kurulu düzenin pek de değişmediği malûmdur. Ne var ki 1950'lerde kovboylara sempati sağlayan Vahşi Batı hikâyesi, 1960'larda İtalyan ve Avrupa sinemasının konuya el atmasıyla tamamen mahiyet değiştirmiştir. Amerika artık sorumluları suçlanan bir Beyaz Kıta hâline gelmiştir.

AMERİKAN DEMOKRASİSİKENDİYLE ÇELİŞKİ İÇİNDE

Daha önce, 1776 Philadelphia Amerikan Bağımsızlık Bildirisi ile dünya "kitle cumhuriyeti"ni tanımıştı. Doğrusu, Amerikan toplumunu meydana getiren kitleler, her biri ayrı bir federal devlet olarak bir "federal cumhuriyet" kurdular. Amerika'da üç kuvvetten biri sayılan yargı, sadece Supreme Court'un (Yüce Mahkeme) temsil ettiği; başkanın ve Kongre'nin yasama ve yürütme olarak ayrı kanatlar oluşturduğu bir sistem olmaktan ötedir. Federe devletlerin her birinin ayrı hukuki yapıları, kanun metinleri vardır; infaz, ceza ve yargılama usulleri dahi birbirinden farklılık gösterir. Bünyesindeki bu çoğulculuk, Amerikan demokrasisinin geniş ölçüde dernek ve sendikalaşma faaliyetine de zemin hazırlamıştır. Ancak 19. yüzyılda ilk 1 Mayıs faciasının yaşandığı Amerika, zamanla sendikalar konusunda da büyük ölçüde gerilemiş ve Amerikan sendikalizmi bir tür haydutluğa dönüşmüştür.

Her şeye rağmen Amerika'nın kendine göre esneklikleri vardır; zaman zaman değişir. Bu değişimlerin mutlaka olumlu yönde olduğunu söylemek ise güçtür. İçtimai nizamın sıkıntılar yaşadığı günümüzde Amerikan demokrasisi, üniversitelere kadar uzanan tuhaf ve arzu edilmeyen gelişmeler yaşamaktadır; kendiyle çelişki içindedir. Talebelere vize verilmemesinden söz edilmektedir. Yabancılara vize vermemek, Amerikan üniversitelerinin parlaklığını söndürür. Zira yerli talebe ve hoca ile Amerika'da ilim yapılamaz; bu umumi bir kanaattir. Göçmenleri istemeyen bir Amerika'nın gelişme şansı yoktur. Amerikan halkı, çalışkan ve yaratıcı insanlardan oluştuğu kadar, çalışkan ama yaratıcılıkta durgun bir orta sınıfın da ülkesidir. Daha doğrusu Amerika'nın yerleşik orta sınıfı, daima kıtadan gelen yaratıcılara ve kanun dışı, istisnai yaşam ve kazanma biçimlerine yönelen insanlara ihtiyaç duymuştur.

'Suçlu'ları aşağılama ABD'de 'Vahşi Batı' denilen dönemde (1865-1895) sıkça başvurulan bir yöntemdi. 'Katran ve tüye bulanan' 'suçlu' kasabada dolaştırılarak aşağılanırdı. (Yapay zekâ ile oluşturuldu)

Amerikan kapitalisti mucittir; Ford gibi, Edison gibi. Peki bu durum gerçekten böyle devam ediyor mu Sadece Nobel alan dâhimiz Aziz Sancar Hoca'yı dinleyelim: "Ben 1950'lerin sonunda Amerika'ya geldiğimde, bu memleket, durgunlaşmaya başlayan Sovyetlerin aksine, bilimsel faaliyeti fevkalade yürüten, icatlar yapan bir ülkeydi." Bugün ise o vasfını kaybetmiştir. Çin onun yerini almaktadır. Amerika, silah sanayisiyle gelişmektedir. Bu sanayisi kana dayanan bir memleketin yaratıcılığı ve esnekliği de sarsıntıya girer. Bütün bunların on yıl içinde kaçınılmaz bir döküntüye yol açacağına inanmak mümkün değildir. Amerikan halkının kurumlarının ve demokrasisinin esnekliği, ülkeyi daha yarım asır götürecek gibi görünmektedir. Fakat son sarsıntıları kendisi için haddinden fazla ümitvar ve fırsat verici gelişmeler olarak gören Çin gibi yerler de atılımlara başlamaktadır.

BU ÇATIŞMA ORTAMINDABLOKTAN UZAK DURULMALI

Çin'in atılımları insanları aldatmaktadır. Lakin kitleler bu memleketin sadece antidemokratik değil, aynı zamanda kanun, her türlü uzlaşma ve ahde vefa prensiplerinin dışında kalan, kanunsuz bir kalabalık kitle yapısına sahip olduğunu görmek istememektedirler. Trump, Çin'i böyle mi görüyor Çin'in durumunu bir demokratın farklı değerlendireceği iddia edilebilir mi Hiç zannetmiyoruz. Aksine, onun gösterdiği atılıma gıptayla baktığı açıktır. Karşısında, kendi açısından verimli, Amerika için ise tehlikeli, kuvvetli bir güçten söz etmektedir. İkincisi, Trump Avrupa Birliği'nin kendi içindeki tıkanmalarını ve çözülmelerini ciddi bir tahlile tâbi tutuyor mu Bu konuda da şüpheler vardır. AB'nin kuzeyi ile güneyi arasındaki farklılaşmaları değerlendiremediğinin farkında değildir.

Daha kötüsü, Orta Doğu'nun İsrail'in varlığıyla kontrol altına alınabileceğine inanmaktadır. Amerikan Yahudiliği onun müttefikidir; ancak bu tutumla İsrail'in Avrupai kökenini görmezden gelmektedir. İsrail, her şeyden evvel Avrupa kıtasındaki ölümlerin, antisemitizmin ve faciaların sonunda ortaya çıkmış, kendine özgü bir anlayışı olan bir ülkedir.