170 yıl önce bugün Osmanlı İmparatorluğu'nun çehresini değiştiren ve niteliği o günden bugüne halen tartışılan Islahat Fermanı ilan edildi. Osmanlı Devleti bu fermanı ilan edene kadar çetin bir Kırım Savaşı geçirdi.

18Şubat 1856... Bundan 170 yıl önce sadece Osmanlı İmparatorluğu değil, bütün Balkanlar, hatta Ortadoğu dünyasını sarsan bir hukuki ferman ortaya çıktı. Bu, 1839 Tanzimat Fermanı gibi değildi. 1876 Aralık'ında I. Meşrutiyet'in toplarla ilan edilmesi gibi de değildi.

Osmanlı İmparatorluğu, müttefiki olan devletlerle birlikte Kırım Savaşı'nda Rusya'ya karşı çıkmış ve savaş artık sona ermişti. Şimdi biraz daha geriye Rusya'yla savaşa sürüklendiğimiz yıllara gidelim.

1848 Ayaklanmaları'nda Macaristan ve Polonya'nın aydın kuvvetleri ve subayları bir araya geldiler; bir ittifak kurdular. Polonyalı General Jozef Zachariasz Bem; Macar Lajos Kossuth'un kuvvetlerini, kendi ülkesinin askerlerini, hatta Kuzey İtalya'yı ve Avusturya'nın en önemli kurmay sınıfını Avusturya İmparatorluğu'na karşı bir araya getirdi. Rusya, güya ta Viyana Kongresi'nden beri devam eden Avusturya işbirliğini savunmak için en vahşi kuvvetlerini bu ittifaka karşı yönlendirdi. Rusya kuvvetlerinin başında General Alexander Nikolaevich Liders vardı ve doğrusu Polonyalılara karşı çok amansızdı; ama Macarlara karşı öyle davranamadı. Her hâlükârda Macarlar General Bem'i destekliyorlardı. General Jozef Zachariasz Bem'in bugünkü unvanı Bem Büyükbaba'dır. Budapeşte'de Tuna Nehri'nin kenarında, en mutena meydanda heykeli vardır ve o adı taşır: Bem Meydanı.

SIĞINMACILAR ÜLKEYE DAĞITILDI

31 Temmuz 1849'da Ruslara karşı Segesvar Muharebesi kaybedildi. Macar milliyetçiler yenildiler. Sığındıkları yer Devlet-i Âliyye'nin toprakları oldu. Rusya ve Avusturya iadelerini talep ettiler. Cevap "Hayır", "Kimseyi iade etmeyiz" oldu. Sığınanlar son derece mütenasipti; sığındıkları ülkenin şahsiyetini kabul ettiler. Hatta İslamiyet'i de benimsedikleri söylenir. Himaye yüksekti. İngiltere ve Fransa'da liberal gençlik Devlet-i Âliyye'nin ve Babıâli'nin bu alicenaplığını kutsadı. Londra'daki Musurus Paşa'nın atlarını arabasından çözdüler ve kalabalıklar arabayı sefarethaneye kadar götürdü.

Sığınmacılar ülkenin muhtelif yerlerine dağıtıldı; bu arada General Bem de Kütahya'ya yerleştirildi. Devlet-i Âliyye'mizin toprakları ta 18. asırdan beri, Tekirdağ başta olmak üzere, sığınmacılara alışıktı. Ancak bu seferki başkaydı; sadece askerler değil, mühendisler de vardı. Nazım Hikmet'in dedesi Konstanty Polkozic-Borzecki de onların arasındaydı. Yeni adıyla "Mustafa Celâleddin Paşa" oldu. General Bem de "Murad Paşa", Wladyslaw Koscielski "Sefer Paşa", Michal Czajkowski "Mehmet Sadık Paşa" oldu. Hristiyan ve Müslüman askerlerden oluşan bir birlik kuruldu. 1853 Savaşı muhteşemdi ama hiçbiri birbirine benzemiyordu. O zamana kadar "Hristiyan kefere" dediğimiz insanlar bizim için Kırım'da öldüler. Yürekler yumuşamıştı.

Sivastopol, Rusya tarihinin en vatanperver ve en kanlı safhasını yaşıyordu. Genç Tolstoy'un yazdığı Sivastopol Savaşı'nı Çariçe gözyaşları içinde dinledi. Rusya İmparatorluğu çoktu; demiryolu bile yoktu. Yenildiler. Paris Antlaşması Rusya için bir skandaldı.