Dünyanın büyük çoğunluğu yeni haberdar olsa da Suudiler ile Husiler arasındaki savaş aslında en az resmiyette on yıllık mazisi bulunan bir hadise. İhtilafın tarihi kökleri ayrı bir konu. Şimdiki çatışmanın zeminini ise halen süregiden Yemen iç savaşı oluşturuyor. Bu ülkede çok uzun zamandır kuzey ve güney bölgeleri arasında -tarihi ve sosyokültürel kökleri de olan- bir mücadele var. Ancak bugünkü "iç" savaşın taraflarından biri "dış" bir güç: Suudi Arabistan.

Yemen'de 2011'de Arap Baharı ayaklanmalarıyla başlayan siyasi kriz ve derinleşen iç savaş sonucunda merkezi otorite çöktü. 2014'ten bu yana başkent Sana dahil Yemen'in kuzeybatısındaki geniş bir bölge Husilerin kontrolü altında.

Husi aslında Kuzey Yemen'de güçlü ve geniş bir ailenin adı. Ensarullah hareketinin kurucu lideri bu aileye mensup olduğundan hareket bu isimle anılıyor. Bu yapı esas olarak Kuzey Yemen'in yüksek ve engebeli bölgelerinde yerleşik bulunan ve merkezi otoriteye karşı hemen her dönemde direniş göstermiş olan Zeydi geleneğin temsilcileri. (İnanç olarak "Şia'nın Sünniliğe en yakın kolu" diye tanımlanıyor Zeydilik.) Ancak hareketin içinde bazı Sünni toplulukların da yer aldığını belirtelim.

Şunu da hatırlatmakta fayda var: Geçmişte Osmanlıyı da ciddi ölçüde meşgul etmişti Zeydi ayaklanmaları. O günlerde savaşmak için Yemen'e gönderilip geri dönmeyen askerlerimiz için yakılan türküler bugün hâlâ söyleniyor. Ancak 1911'de Osmanlı temsilcileriyle anlaşma masasına oturan aynı Zeydiler Birinci Dünya Savaşı hengamında yanımızda yer aldılar. İngilizlerin yanında bize karşı saf tutan Şerif Hüseyin'in ve Suud ailesinin yaptığını yapmadılar.

Kuzey Yemen'in kontrolü özellikle Suudi Arabistan ve diğer Körfez monarşileri için kritik öneme sahip. Zira bu topraklara hakim olan güç küresel deniz ticaretinin ve petrol taşımacılığının şah damarı olan Babülmendep Boğazını ve Kızıldeniz'deki gemi trafiğini bloke edebiliyor. Öte yandan, Kuzey Yemen'in dik sıradağları ve yüksek platoları dışarıdan gelecek askeri saldırıların önünde çok büyük bir doğal engel oluşturuyor. Bu engebeli coğrafya tarihin birçok döneminde yerel halkın büyük ordulara karşı direnmesini sağlamıştır.

Suudi Arabistan ve müttefikleri çok büyük stratejik önem taşıyan bir bölgede Körfez'le uyumlu olmayan bir gücün egemenliğini tehdit olarak görüp Husi yönetimini ortadan kaldırmak için harekete geçtiler. Geçen on yılın sonunda Husileri ortadan kaldırmayı başaramadılar ama Yemen'de korkunç bir insanlık dramı yarattılar. Okullar, hastaneler bombalandı. Kadınlar, çocuklar, yaşlılar katledildi. Bombardımanlarda ölmeyenler uygulanan ambargolar sonucunda açlıktan öldü.

Bu vahşet tablosuna birkaç yıl önce Cumhurbaşkanı Erdoğan da tepki göstermiş ve "Yemen'i bu hale kimler getirdi On binlerce insan Yemen'de ölmedi mi Ey Suudi Arabistan! Siz önce bunun hesabını verin" diye konuşmuştu.

Bugün ne değişti Söz konusu mücadele bugüne kadar Yemen topraklarında sürüyordu, şimdi Suudi Arabistan sınırları içine kadar taşındı.

Suudi Arabistan kendi bölgesinin en büyük silahlı güçlerinden biri. Buna karşılık, Yemenli milislerin son dönemde Suudi Arabistan'a karşı saldırılarını yoğunlaştırması ve hatta savaşı Suudi topraklarına taşıma cesareti bulması nasıl açıklanabilir

Suudi Arabistan'ın havalimanlarını ve petrol tesislerini vuran Husiler bir anlamda Riyad'a "Senin buraya geldiğin gibi biz de senin ülkene geliriz" uyarısında veya tehdidinde bulunuyor. Ama bundan ibaret değil özellikle son saldırıların anlamı.

Diğer yandan, İran'ın bölge ülkelerindeki bir kısım Şii toplulukları vekil (proksi) unsur olarak kullanmak amacıyla oluşturduğu Direniş Ekseni'nin bir parçası olarak görülüyor Husiler. Oysa bu hareketin İran'la ilişkisi tabiyetten ziyade ortak stratejik çıkarlara dayalı bir müttefiklik ilişkisi. Ancak ne olursa olsun, İran'a yönelik ABD-İsrail saldırısıyla başlayan ve bilahare ABD'nin büyük ölçüde geri çekilmesi üzerine Suud ve diğer Körfez monarşilerinin kucağında kalan "İran savaşı"nın bir cephesi durumunda Yemen.

Trump'ın İran'la ateşkes yapıp barış anlaşması imzalama arayışına girmesinin en fazla Suudları rahatsız ettiği unutulmamalı. Riyad'ın 2022'den beri yürürlükte olan ateşkesi bozarak bu yılın temmuz ayında -vekilleri aracılığıyla- Sana Havalimanını vurması tek başına değerlendirilebilecek bir hadise gibi görünmüyor. Zaten bu olayın ardından gerçekleşen karşılıklı saldırılarla çatışma tırmandıkça tırmandı...

Son olarak Husilerin Babülmendep çevresindeki hamleleri neticesinde Suudi Arabistan ve müttefiklerinin petrol sevkiyatına bir darbe daha indi. (İlk darbe İran'ın Hürmüz Boğazını kaptamasıydı.) Bunun üzerine Suudi destekli Güney Yemen güçleri devasa bir askeri taarruz başlattı. Bölgede binlerce Husi savaşçısının öldürüldüğü açıklandı. Yine de istenen sonuç alınamadı.