Türkiye, ABD'den sonra ittifakın en büyük askeri gücü olarak bu zirveye çok büyük önem veriyor. Ankara'da neredeyse olağanüstü durum ilan edildi. Zirvenin Türkiye ve ittifak üyeleri için önemi, "zamanlama"ya ve dünyaya bakınca net biçimde ortaya çıkıyor. Sadece ev sahibi Türkiye için değil, bütün üyeler için bu zirve, bir dönüm noktası olarak tarihe geçebilir.

Trump'ın bile "Erdoğan'ın hatırı için katılıyorum" dediği iddia edilen zirve, Türkiye'nin coğrafyayı kapsayan savunma arayışlarında "NATO ne kadar olacak" sorusunu sormamızı zorluyor. Türkiye'nin kendi coğrafya haritası ile NATO'nun coğrafya haritası artık tam olarak örtüşmüyor.

Açık söyleyelim: Güney Asya'dan Doğu Afrika'ya kadar uzanan coğrafyanın en büyük askeri gücü ve savunma tedarikçisi ülke Türkiye. Öyleyse, "NATO'nun en fakir ülkesi" tekerlemelerinin ötesine bakıp, "Türkiye'nin büyük oyuncu olarak sahaya dönüşü"nün yankılarını dikkatle izlememiz gerekir.

Türkiye ABD ile mi iş tutacak, NATO ile mi iş tutacak, Avrupa ile mi iş tutacak NATO dışında Avrupa savunması için yeni bir güvenlik alanı mı inşa edilecek, burada İsrail'in durumu ne olacak

Türkiye geleneksel NATO yapılanmasının ötesinde ABD ile özel bir ilişki, Avrupa ülkeleri ile birebir ve özel ilişkiler mi kuracak Şu an en sağlıklı görüneni bu gibi duruyor.

Elbette bu zirve, büyük bir meydan okumaya, ittifakın "dünya güvenliğini dizayn eden güç" şovuna sahne olacak. Çünkü dünyada bu şekilde bir askeri ittifak zaten yok. Bu gerçek de her iddialı sözün etkisini artıracak. Bu yüzden de Batı ittifakı belki de son büyük meydan okumasını Ankara'dan yapacak.

Hemen söyleyelim, İkinci Dünya Savaşı sonrası kurulan Batılı düzenin hâlâ ayakta kalan tek ulus üstü kurumudur NATO. Diğerleri ya feshedildi ya unutuldu, ya olduğu gibi hantal yapılar olarak duruyor ama hiçbir etkisi kalmadı.

BM'nin yapısının bile derin bir sorgulamaya tabi tutulduğu, beş daimi üye adaletsizliğinin Türkiye tarafından ağır eleştirilere maruz bırakıldığı, ortada eski dayanışmasını kaybetmiş bir Batı dünyası varken, NATO sorgulaması, eski eleştirilerin çok ötesine geçip yapısal değişiklikleri tetikleyecektir.

Türkiye kırk yıl sınırlarını ve şehirlerini yakıp yıkan terör dalgalarıyla boğuştu. NATO hiç yardım etmedi. Türkiye, güney ve batı sınırlarından tehdit edildi, NATO hiç sahip çıkmadı. Bugünlerde İsrail, "Türkiye'ye saldıracağını" açık açık söyleyebiliyor. NATO'dan tek bir tepki görmedik.

Benzer örnekler çok fazla. NATO için Türkiye, "ABD ve Avrupa çıkarları için savaşacak asker" anlamı taşıyordu. Ama bu anlayış bugünlerde köklü bir değişime uğruyor.

Türkiye'nin son on yıldır, savunma teknolojilerinde, coğrafyaya dönük ortaklıklar mimarisinde NATO'nun hiçbir katkısı yok.

Tam tersine ittifak üyeleri bu gelişmeleri hep tehdit gördü, sınırladı, engeller çıkardı. Bu da, Türkiye'nin gelecek planları ile Avrupa'nın gelecek planlarının kesinlikle örtüşmeyeceğinin ilk işaretleridir.

Eğer ABD, NATO'ya mesafe koyarsa ne olacak İttifak bir Avrupa savunma gücüne mi dönüşecek Bugün Rusya tehdidine karşı Avrupa savunması için Türkiye'den destek isteyen ülkeler, böyle bir durumda ne yapacak

Türkiye'nin askeri patronluğuna mı sığınacak Türkiye'yi AB'ye almayan, tehdit gören bu ülkeler, NATO konusunda da aynı hatayı mı yapacak

Peki ABD'nin mesafe koymasından sonra Avrupa bölünmesi ittifaka nasıl etki edecek Alman-Fransız kara Avrupası ile Anglosakson Avrupa ya da İtalya ve İspanya gibi Güney Avrupa ülkeleri arasındaki ayrışmaya dayanabilecek mi

Bugünkü Avrupa ülkeleri İngiltere için savaşmaz. İngiltere Kara Avrupası için savaşmaz. Güney Avrupa ise, "NATO var" diye kendi savunma arayışını asla terk etmez. Bunun bir intihar olduğunu bilir.

Türkiye NATO'nun devamını istiyor. Dengeli bir güç düzeni inşa edilene kadar ittifakın istikrar unsuru olarak kalmasını istiyor. Ama ilelebet varoluşuna ihtiyaç duymayacak. Bugün nasıl AB üyeliğine muhtaç değilse hatta bunu bir yük olarak görmeye başlamışsa yarın aynı şeyi NATO için de düşünecek.

Türkiye için ittifakın geleceği büyük sınavlarla dolu. Yarın Doğu Akdeniz ve Ege'de bir çatışma olduğunda NATO nasıl davranacak AB üyeliğinin de zorlaması ile Yunanistan ve Rum Kesimi'ne mi destek verecek

Türkiye-Suudi Arabistan-Mısır-Pakistan arasında kurulabilecek askeri ortaklığa nasıl bakacak İngiltere'nin, Avrupa'nın yönlendirmesiyle Türkiye'yi Rusya ile savaştırma planları karşısında Türkiye-NATO ayrışması olursa ne olacak

Çok zor sorular var. İşin esası şu: Türkiye'nin bölgesel ve küresel hesapları ile NATO üyeliği artık tam örtüşmüyor. İttifak bu anlamda Türkiye'yi sınırlıyor, hatta eski alışkanlıklara devam edip Türkiye'yi hâlâ "cephe ülkesi" olarak görüyor. Türkiye artık Avrupa için savaşacak bir güç değil. Avrupa savunmasına destek verir ama "paralı asker" olmaz.

Öyle sanıyorum ki, NATO'nun geleceği Avrupa içi parçalanmanın kurbanı olacak. AB üyeleri, ittifak şemsiyesi dışında farklı güvenlik arayışlarına girecek, ulusal politikalarına yönelecek. ABD vesayeti kalktığı anda bazı Avrupa ülkelerinin Rusya ile yeni bir ilişki kuracağını söylemek şimdiden mümkün.

Türkiye artık AB ya da NATO ile sınırlandırılabilecek bir ülke değil. Kendi arayışı var. Kendi bölgesel ortak güvenlik kalkanları hesabı var. Batı ile arasında derin bir güvensizlik var. Bu güvensizliği besleyecek çok büyük bir tarih var.

NATO'ya da AB'ye de aslında ihtiyaç duymuyor. Ama Atlantikçi güvenlik algısı hâlâ diri ve Batılı kurumlara bu yüzden sahip çıkıyor.