Gündemi öyle hızlı yaşıyoruz ki, öyle çok olayla muhatap oluyoruz ki bazı konular gerektiği kadar tartışılmadan arada kaynıyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın Dünya Gıda Forumu'na gönderdiği mesaj da bunlardan biri. Erdoğan, güvenli gıdaya erişimi "milli güvenliğimizin temel unsuru" olarak tanımladı. Dünyada her yıl yaklaşık 1,5 milyar ton gıdanın kaybolduğunu veya israf edildiğini, israfın yüzde 60'ının hanelerde gerçekleştiğini söyledi. Bir yanda kuru ekmek bulamayan milyonlar, diğer yanda çöpe giden gıda... Aynı dünyanın iki ayrı yüzü.

Bu sözün içinden yalnızca tarımı değil, dünyanın içine sürüklendiği krizi de okumak gerekiyor. Hürmüz'de gemi trafiği aksıyor. Karadeniz'de sevkiyat zorlanıyor. Enerji pahalanıyor, gübre maliyeti yükseliyor. Çiftçinin hesabı bozuluyor. Kriz pazara, sofraya, hanenin bütçesine ulaşıyor.

FAO'nun eylül verilerinde dünya gıda fiyatları bir ayda yüzde 1,5, tahıl fiyatları yüzde 5,1 yükseldi. Aynı ay enerji fiyatlarındaki artış yüzde 25'i aştı. Hürmüz ve Karadeniz'deki lojistik sorunlar, iklim koşullarıyla birleşince gıda piyasasındaki baskı büyüdü.

Petrol pahalanınca yalnızca pompada fiyat değişmiyor. Gübreye, sulamaya, traktörün mazotuna, ürünün depolanmasına ve taşınmasına da zam geliyor. Çiftçi daha pahalı üretiyor; tüketici daha pahalıya alıyor. Savaşın faturası cepheden çıkar, tarlaya uğrar, mutfakta kesilir.

28 Eylül tarihli "Dünya sisteminin krizi" yazımda, siyasi düzenle ekonomik düzenin aynı anda zorlandığını anlatmıştım. Bugün gıda başlığı, o krizin sofradaki karşılığı. Enerji ve gıda ithalatı pahalanırken dış borç taksitleri de beklemiyor.

"Kolay paranın siyasi iktisadı" yazısında da finansın üretimden kopuşunu, borcun yeni kapasite kurmak yerine mevcut varlıkları şişirdiği düzeni anlatmıştım. Şimdi o düzenin sınavı enerji ve gıda üzerinden veriliyor. Rakamları şöyle bir hatırlayalım mı

Küresel borç 2025 sonunda 348 trilyon doları aştı. Gelişmekte olan ülkeler bir yılda dış borç faizlerine 384 milyar dolar ödedi. Enerji ve gıda faturası büyürken borç tahsilatı da sürüyor.