Doğum oranları düşüyor. Toplumlar yaşlanıyor. Çalışacak insan azalıyor. Son yıllarda küresel ekonomi tartışmalarının merkezine yerleşen en önemli meselelerden biri bu. Peki gerçekten konuştuğumuz şey insan mı, yoksa insanın sistem içindeki işlevi mi

Geçtiğimiz günlerde MIT (Massachusetts Institute of Technology) ve Oxford'dan dört ekonomistin yayımladığı dikkat çekici bir araştırma okudum. David Autor, Keelan Beirne, Andrew Scott ve yakından tanıdığımız Daron Acemoğlu, düşen doğum oranlarının sanıldığı kadar büyük bir ekonomik tehdit oluşturmadığını savunuyor.

Şaşırdık mı Hayır!

Gerekçeleri şu: İşgücü azaldıkça teknoloji hızlanıyor. Robotlar, yapay zekâ ve otomasyon üretkenliği artırıyor. Böylece daha az insanla da büyüme sürdürülebiliyor.

Veriler tartışılabilir. Bulgular üzerinde konuşulabilir. Fakat asıl mesele, bu yaklaşımın dayandığı insan tasavvurudur.

Çünkü bu bakış açısında insan, sistemin amacı değil; sistemin devamlılığını sağlayan bir unsur!

İnsan eksilirse teknoloji devreye giriyor. İşgücü azalırsa yapay zekâ açığı kapatıyor. Demografi bozulursa otomasyon dengeyi sağlıyor. Dikkat edin, bütün denklemin merkezinde insan değil, sistem var.

Araştırmayı incelerken Alev Alatlı'nın Viva La Muerte'de bahsettiği Megamachine geldi aklıma.

Megamachine; robotlar, bilgisayarlar ya da yapay zekâ değildir. Devletten piyasaya, şirketlerden bürokrasiye, siyasi partilerden sendikalara kadar bireyi her an ikame edilebilir hâle getiren büyük örgütlenme biçimidir. Teknoloji ise bu örgütlenmenin yalnızca aracıdır.

Bir nevi "Tekno-feodalizm" bu.

Yani Batı sistemine içkin feodalite kendini teknolojiyle yeniden var ediyor.

Malum, Ortaçağ'da toprağı kontrol eden derebeyleri vardı.

Bugün veriyi, algoritmayı, sermayeyi ve hesaplama gücünü kontrol eden yeni derebeyleri var.

Bir zamanlar serf toprağa bağlıydı.

Bugün insan, dijital platformlara, algoritmalara ve puanlama sistemlerine bağlanıyor.

Araçlar değişiyor.

Örgütlenme mantığı değişmiyor.

Hani hep diyorum ya, müktesebat aynı mevzuat genişliyor.

Büyük Makinenin "öz uzmanları", sistemin ritmini belirler. İnsanlar ise o ritimde yürür. Çok hızlı değil, çok yavaş değil; ama birlikte... Çünkü Büyük Makinenin teklememesi için bireyin değil, düzenin devamlılığı esastır.