Shenzhen'deki APEC zirvesine yüklenen anlam, Şi, Trump ve Putin'in buluşmasından geliyor. Yalta benzetmesi görüşme başlamadan çıktı; sadece bizde değil Batı basınında da tartışıldı. 1945'i bugüne taşımak, görüntüyü tarih sanmak. Yalta'da galiplerin ordusu, sanayisi ve düzen kurma gücü vardı. Bugün üç liderin dünya adına hukuk kurma yetkisi, üzerinde uzlaştıkları bir düzen yok.
Bir de Dugin'in alıntıladığı şu harita var; tam bir aç tavuk meseli. Çizgiler, Rus milliyetçisinin arzusuna göre çekilmiş; dünya paylaşılmış, paylar dağıtılmış gibi gösteriliyor. Jeopolitik çözümleme diye sunulan, iştahın kâğıda dökülmüş hâli. Bizim televizyonlardaki tartışma da çizimi analiz yerine koydu; insan şaşırmadan edemiyor. Çizgilerden dünya düzeni çıkarmak kolay. Borcun, üretimin ve enerji akışının hangi güç ilişkileriyle biçimlendiğini konuşmak daha zor.
Bu arada, zirve arifesinde Kerç Köprüsü Batılılar'ın doğrudan saldırısıyla ağır hasar gördü. Yolun çökmesi, çatışmanın ulaştırma altyapısını vurduğunu gösterdi. Liderler görüşürken savaş sürüyor; fotoğraf sahadaki gerçeği perdeleyemiyor. Ha, Trump'ın söylemlerine bakmayın siz, savaşı ta baştan beri CIA düzleminde değerlendirmek gerekiyor. İrade başka yerde yani.
Gelelim sadede... Dünya sistemindeki asıl mücadele, sermayenin hangi işe koşulduğu noktasında görülüyor. Kredi yeni üretim, teknoloji ve istihdam mı kuruyor; mevcut şirket ve mülkleri satın alıp fiyatlarını mı yükseltiyor Kazanç üretime, temettüye, hisse geri alımına, faize ya da ranta akıyor. Finansal servet kabarırken sanayi tabanı aşınıyor; bilanço büyümesi fabrikaya ve istihdama yansımıyor.
Yapay zekâya bel bağlamak da büyüme arayışının parçası. Şirket değerlemeleri, veri merkezleri ve beklenen kazançlarla yükseliyor. Oysa veri merkezi çip, elektrik, su ve güçlü şebeke ister. Bu altyapı olmadan yapay zekâ üretimin yerini tutamaz.
Enerji krizi tarlaya, fabrikaya ve sofraya uzanıyor. Doğal gaz gübre üretiminin temel girdilerinden. Enerji pahalandığında gübre maliyeti yükseliyor; artış gıda fiyatlarına kadar ilerliyor. Yoğun işletmeler üretimi kısıyor, yatırımı erteliyor; kimi kapısına kilit vuruyor. Alacaklar tahsilat beklerken üretim ve istihdam kaybı büyüyor. Faiz değişir; gübre, gaz ya da kesilmiş tedarik hattı kendiliğinden ortaya çıkmaz.
Washington güya serbest ticareti savunuyor; ama tarifeleri yükseltiyor, yaptırımları pazarlık aracına çeviriyor, ki başka çaresi de yok. Ödeme ağlarını, teknolojiye erişimi ve stratejik geçiş noktalarını da baskı siyasetinin parçası yapıyor.

5