Dünya kirleniyor. Hava ağırlaşıyor, deniz yükseliyor, orman yanıyor. Fakat kirlilik yalnız bacadan çıkmıyor. Toprağı hammadde, insanı tüketici, geleceği borç senedi gibi gören bir düzen var. Önce tabiatı hoyratça kullanıyor, sonra tahribatı gidermek için yine insanlardan para istiyor. Eski tahsilatın yeni adı bazen "yeşil dönüşüm" oluyor.

İklim meselesini ciddiye alalım; ama önümüze konan her çözümün kimin işine yaradığını da soralım. Karbon piyasaları, yeşil finansman, teknoloji patentleri, uyum kredileri... Hepsi dünyayı kurtaracak araçlar diye anlatılıyor. Peki, ipleri kimin elinde Dönüşümün bedelini kim ödüyor, kazancı kim topluyor Kömürle, petrolle ve sömürgeyle büyüyen servet şimdi yeşil etiketli yeni bir kanaldan akarsa, değişen yalnızca tabeladır.

İklim krizi, servetin el değiştirdiği düzenin dışında durmuyor. Hikâye sistem içinde devam ediyor yani. Gelişmiş ülkelerin gelişmekte olan ülkelere sağladığı kamu iklim finansmanının söz gelimi yüzde 67'si kredi, yalnızca yüzde 29'u hibe olarak verildi. Dünya genelindeki iklim finansmanında da borcun payı hibeyi kat kat aştı. Dünyayı kurtarma sözü, yoksul ülkelere yeni borç yükleriyle geliyor. Yani borç ekonomisinin yeni bir varyantı olarak konuşuluyor iklim meselesi.

Karbon piyasalarının çevresinde de benzer bir tartışma büyüyor. Bazı projelerde yerel halkın arazi hakkı, karar süreçlerine katılımı ve alacağı ödeme güvence altında değil. Ormanını koruyan köylü toprağından olurken, karbon kredisini satan şirket kazanç sağlayabiliyor. Elbette her proje böyle işlemiyor; fakat kurallar gevşek, denetim yetersizse yeşil dönüşüm eski servet aktarımının yeni yolu haline gelir. Eski tahsildar kapıdan çıkar, yenisi yeşil dosyayla girer; ataların 'Bayağı Mehemmet bayağı börki' dediği gibi, düzen yine o düzen kalır. Bu yüzden iklim müzakerelerinde yalnızca ne kadar para ayrıldığına değil, kimin borçlandığına ve kazancın kimin elinde kaldığına da bakmak gerek.

Bugünkü krizi 1929'a benzetenler var. Oysa sorun daha büyük. 29'da kapitalizm kendi içinden başka bir düzen çıkardı; devletin ekonomideki yeri değişti, sistem kendini dönüştürdü. Şimdiki sarsıntıysa daha derine iniyor. Beş yüz yıllık kapitalist döngü tükenme işaretleri veriyor. Borç ekonomisi üretimin önüne geçti. Servet, yeni değer yaratmaktan çok varlık fiyatlarını şişirerek çoğaldı. Büyüme hastalığı, dünyanın taşıma gücünü hesaba katmadan her şeyi daha fazla üretmeye, daha fazla tüketmeye zorluyor.