Antalya'dan yerküreye: İklim bir emanettir

Samanyolu Galaksisi'nde, bildiğimiz kadarıyla hayatın bulunduğu bu yerküre, milyonlarca yıldır sayısız bitki ve hayvana beşiklik ediyor.

Güneşi, havası, suyu, toprağı ve canlılarıyla muazzam bir denge içinde işleyen dünya, bize hazır bulduğumuz bir nimet olduğu kadar gelecek nesillerden devraldığımız bir emanettir. Fakat son asırda insanın üretim ve tüketim hırsı, bu cennet misali gezegenin dengesini bozuyor.

Bediüzzaman Hazretleri, Otuzuncu Lem'a'da İsm-i Kuddûs'ün tecellisini anlatırken, "Beşerin bulaşık eli karışmamak şartıyla, hiçbir şeyde hakikî nezafetsizlik ve çirkinlik görünmüyor" der. Kâinattaki temizlik ve yenilenme düzeni, insanın sorumsuz müdahalesiyle bozuluyor. Hava, su ve toprak kirlenirken mesele yalnız tabiatın güzelliği değil; insanın sağlığı, geçimi ve hayat hakkıdır.

Zirvede temsil, sorumluluk da olmalı

9-20 Kasım tarihlerinde Antalya'da düzenlenen COP31, bu ortak mesuliyeti yeniden gündeme taşıdı. 11-12 Kasım'daki liderler zirvesine çok sayıda ülke üst düzeyde katılırken ABD Başkanı Donald Trump, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ve Almanya Şansölyesi Friedrich Merz'in katılmaması dikkat çekti. in Devlet Başkanı Şi Cinping de gelmedi; ülkesini Cumhurbaşkanı Yardımcısı Han Zheng temsil etti. Hindistan ve Japonya liderleri de zirvede yoktu. Bu tablo, büyük ekonomilerin iklim mücadelesindeki siyasî iradesine dair soru işaretlerini artırdı. Elbette katılmama sebeplerini kesin biçimde mâlî yükümlülükten kaçışa bağlamak doğru olmaz. Asıl ölçü, ülkelerin masada ve uygulamada ne yaptığıdır.

İklim değişikliğine en fazla sebep olan ülkelerin tarihî sorumluluğu da daha büyüktür. Gelişmiş ülkeler, gelişmekte olan ülkelere temiz teknoloji, finansman ve tecrübe desteği sağlamalıdır. COP29'da 2035'e kadar yılda 300 milyar dolarlık iklim finansmanı hedefi kabul edildi; ayrıca kamu ve özel kaynaklarla yıllık 1,3 trilyon dolara ulaşılması çağrısı yapıldı. Bu kaynaklar, kirletici tesislerin dönüştürülmesine, filtre ve arıtma sistemlerinin kurulmasına, çalışanların yeni iş alanlarına geçişine katkı sağlamalıdır. İklim adaleti, dönüşümün maliyetini imkânı sınırlı ülkelere yıkmamayı gerektirir.

Üstelik sanayileşmiş ülkelerin bugünkü refahında uzun yıllar süren fosil yakıt kullanımı ve birikmiş emisyonların payı vardır. Bu sebeple sorumluluk, yalnız bugünkü salım miktarına değil, geçmiş katkıya ve ekonomik imkâna göre de değerlendirilmelidir. Öte yandan geniş coğrafyalar veya düşük nüfus yoğunluğu, sınır aşan kirliliğin ve iklim risklerinin sonuçlarından hiçbir ülkeyi bütünüyle koruyamaz.