Ergenekon'dan çıkış bayramı, Türk Devletleri Teşkilâtın'da yeni dönem Nevruz
HALİT KANAK

Türk Dünyası Derneği Başkanı olarak bizimde katıldığımız 21 Mart 2025 tarihinde Haliç Kongre Merkezindeki Nevruz kutlama proğramında önce ateşi tutuşturup sonra da üzerinden atlayan Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan, akabinde yaptığı konuşmada Nevruz'un bütün Türk dünyasının ortak değeri olduğundan bahsederek Nevruz'un "Türk Dünyasının ortak bayramı" olarak kabul edilmesi gerektiği teklifini yapmıştı.

Bu çağrı üye ülkeler nezdinde çok çabuk karşılık buldu ve iki ay sonra 21 Mayıs 2025'te Budapeşte'de düzenlenen Türk Devletleri Teşkilatı Olağanüstü Zirvesi'nde Nevruz, bütün Türk dünyasının ortak bayramı olarak kabul edildi..Türk Dünyasına hayırlı olsun.

NEVRUZ NEDİR HANGİ ÜLKE NASIL KUTLAR 21 Mart sabahı ilk tören İstanbul Valiliğinde yapılmış, dönemin İstanbul Valisine Türkmen milli kıyafeti don-telpek (cübbe-başlık) giydirildikten hemen sonra yapılan tebrikleşmelerin ardından ana törenlerin yapılacağı Sultânahmet Meydanına doğru yürüyüşe geçmiştik. Yer yakındı. Yerebatan Caddesini geçtikten sonra, tören alanında protokol için hazırlanan sandalyelere başkonsoloslarla birlikte oturduk.(Eskiden Nevruz proğramları Sultanahmet'te yapılıyordu.)

Protokol konuşmalarından sonra Türk Dünyasının değişik yörelerine ait gösteriler devam ederken, bir taraftan da canlı yayın için birtakım konuklarla kısa söyleşi yapılıyordu. Yan yana oturduğumuz rahmetli Servet Kabaklı ile beni arka arkaya yayına aldılar.

Muhabirin "Nevruz nedir" sorusuna,"kurt kılığına girmiş bir meleğin yol göstermesiyle, Türklerin Ergenekon'dan çıkışının adıdır nevruz" cevabını vermiştim. Ardından, her milletin tarihinde önemli kilometre taşları olduğunu, Türk tarihindeki en önemli kilometre taşlarından birisinin Ergenekon'dan çıkış olduğunu anlatmıştım.

Kısa söyleşi bitince telefonum hiç susmadı. Törenleri televizyondan izleyen arkadaşlarım ardı ardına arıyor ve kurt kılığına girmiş meleği soruyorlardı.

Sorular aynıydı "Bunu nerede okudun, kaynağın nedir, bize kaynak gösterebilir misin" vs. şeklinde gidiyordu. Benim de arayanlara cevabım hep aynıydı. Onlara "Arkadaşlar bu bir yerde yazmaz, dolayısıyla kaynağı da olmaz. İlla bir kaynak arıyorsanız beni gösterebilirsiniz" diyordum.

Öyle değil midir Allah -u Teâlâ, Ergenekon'dan çıkışından yüzyıllar sonra Türklere İslâm'ın hizmetkârlığı ve sancaktarlığı görevini yaptırtmak için, Ergenekon'dan çıkışlarını bir kurt'a yol gösterterek yaptırmayı murâd eylemişse, bunun başka izâhı olamaz herhalde..

Türklerin kutladığı Ergenekon Bayramı pek çok kaynakta geçmektedir. Bunun en teferruatlısı, Harizm'de hüküm süren Müslüman Türk Devletinin uzun süre Hânlığını yapan Ebulgâzi Bahadır Hân'ın Şecere-i Terâkime (şecere-i Türk) adlı eserinde yer alır.

Türk Dünyasında Nevruz; Azerbaycan'da Ergenekon Bozkurt Bayramı olarak adlandırılırken, Karakalpak Türkleri Ergenekon Bayramı, Altay Türkleri Cılgayak Bayramı, Gagavuz'lar ilkyaz, Kazan Türkleri Ergenekon Bayramı, Karaçay - Balkar Türkleri Saban Toy, Kazak Türkleri Ulus Günü, Hakas Türkleri Ulu Kün, Başkurt Türkleri Ekin Bayramı, Türkmenler Teze Yıl yada Oğuz Bayramı, Uygur Türkleri Yeni Gün bayramı olarak kutlamaktadır.

Kazakistan Türkleri, Nevruz Bayramını 1930 yılında Sovyetlerce yasaklanana kadar kutladılar. 1991 tarihinde bağımsızlıktan sonra yeniden görkemli kutlamalar başladı.

Özbekistan'da genellikle mesire yerlerinde yapılan nevruz kutlamaları, dâvetçilerin 3 metrelik uzun zurnalarını (Karnay) çalarak halkı dâvet etmesiyle başlar, büyük kazanlarda hazırlanan yemekler yenirken, şâirler Türk Destanlarını söylerler. Başta güreş, halatta yürümek (darbazcılıķ) olmak üzere değişik gösteriler sunulur milli bayramdır.

Kırgızlar bir hafta önce hazırlık yaparlar. Başay dedikleri yeni yılın ilk günü 22 Martın gecesinde avlularda yakılan ateşten genç ihtiyar herkes atlar. Türkmenistan'da Oğuz Bayramı olarak da kutlanır. Çok zengin sofralar hazırlanır, başyemek büyük kazanlarda yapılan adına "Semeni" denilen buğday özüne un, şeker, su ilâve edilerek yapılan yemektir.

Azerbaycan'da ise vatandaşlar Nevruz'a birkaç hafta kala her çarşamba gecesi düzenlenen şenliklerle başlar, çeşitli oyun ve gösterilerle sürer gider..

Türkler dışında bölge halklarının da Nevruz'u kutladıklarını biliyoruz. Bu gayet doğaldır, kültürler arasında etkileşim tarih boyu görülen bir durumdur. Ancak 21 Mart tarihi Türkler arasında Ergenekon'dan çıkış günü olarak kabul edilir ve Nevruz ile birlikte Ergenekon ismide kullanılır.

On İki Hayvanlı Türk Takviminde yılbaşı da aynı güne rastlamaktadır. Oğuz Kağan'ın bu güne önem verdiği ve törenlerle karşıladığı bilinmektedir. Selçuklu Sûltânı Celaleddin Melikşah ise, Ömer Hayyam'ın başkanlığında devrin uzay bilimcilerinden Ebü'l-Muzaffer İsfizârî, Meymûn bin Necîb el-Vâsıtî, Abdurrahman Hâris ve Muhammed Hâzin'den teşekkül eden bir kurulu başkent İsfahan'da toplamış, kendi adıyla anılan Celali Takvimi'ni yaptırmıştır. Bu takvime göre yılbaşı Mart'ın 21'inde başlamaktadır.

Yine Akkoyunlu Hükümdarı Uzun Hasan, 21 Mart Nevruz gününü yılbaşı kabul etmiş, vergileri buna göre düzenlemiştir. (Ülkemizde de hâlen mart ayı vergi ayı olarak bilinmekte ve öyle uygulanmaktadır.)

Nevruz kutlamaları Selçuklu ve Osmanlı'da da yapılıyordu. Osmanlı devrinde de Nevruz'un, oldukça canlı bir biçimde kutlandığı biliniyor. Bu kutlamalarda Kayı Boyu'na mensup Karakeçili Aşireti 21 Mart tarihinde Ertuğrul Gazi'nin türbesinde toplanarak burada bayram yaparlardı.

Osmanlı da yılbaşı, ilkbahar ılınımı günü olan "Nevrûz-i Sûltânî" idi. 21 Mart günü padişahın da katılımıyla çeşitli etkinliklerde Sûltân, Nevruz tebriklerini kabul ediyor, halkta genelde bahçelerde ve kırlarda Nevruz'u kutluyordu. 21 Mart tarihi Nevruz-u Sûltanî yani Sûltân'a mahsus mânâsına geliyordu.

Bediüzzaman'da buna atfen Onuncu Söz'ün Onuncu Sûretine şu cümle ile başlıyor:"Gel, bugün Nevruz-u Sûltân'îdir. Bir tebeddülât olacak, acaip işler çıkacak. Şu baharın şu güzel gününde, şu güzel çiçekli olan şu yeşil sahraya gidip bir seyran ederiz."

Nevruz ile haşir birbirini çağrıştırıyor ve birbirini ispat ediyor. Anlamalıyız ki, bahar geliyorsa, haşir de gelecektir. Duâmız, bu gün baharın gelişini kutlamayı bahane edip, bahar gününü şükre ve duâya da vesile yapabilirsek imânımıza yakışanı yapmış oluruz.

Bunlardan başka bâzı önemli olayların Türklerde 21 Mart'ta cereyan ettiği kabul edilir. Meselâ; Dünya bugünde yaratılmıştır. İlk insan bugün yaratılmıştır. Nuh'un gemisi bugün karaya oturmuştur. Peygamber Efendimiz'e peygamberlik bugün verilmiştir…

Oğuz Kağan destanında ise, Oğuz'un doğumuyla ağaçların yeşerdiği, çiçeklerin açtığı, yeni bir hayatın başladığı ve bundan dolayı Hunlar arasında at yarışları, ok atma ve güreşlerin düzenlendiği büyük şenlikler yapıldığı, bu güne Oğuz Günü adı verildiği biliniyor.