1 Kasım 1911... Tarihte ilk hava taarruzu destansı Libya savunmasında bize yapıldı

Halit Kanak

17 Ekim 1882'de doğan 29 yaşındaki İtalyan teğmen Giulio Gavotti İtalya hükümetinin aldığı Libya'yı işgâl kararından sonra işgâl kuvvetlerinde görevlendirilerek Libya'ya sevk edilmişti.

Sevk kararını; 31 Mart 1910'dan beri Başbakanlık görevini yürüten Luigi Luzzatti'den 30 Mart 1911 tarihinde görevi devralan Giovanni Giolitti vermişti. İtalyanların Libya'yı İşgâl girişimi başlamış, İtalya ordusu Enver Paşa'nın bizzat verdiği cehennemî direniş karşısında sahile çakılıp kalmıştı.

İşgâlin bir an önce tamamlanması için bütün argümanların sahaya inmesini isteyen İtalya Başbakanı Giolitti, Türk savunma sistemlerinin yerlerini tesbit etmek, durumları hakkında bilgi toplamak amacıyla, Yüzbaşı Carlo Maria Piazza komutasında 2 Etrich Taube, 3 Nieuport, 2 Farman ve 2 Bleriot XI tipi uçak olmak üzere toplam dokuz adet uçağı cepheye sürdü.

Böylece 15 Ekim 1911'de dokuz adet İtalyan "Uzman Tabur" uçağı 11 pilotla Libya'ya gönderilmiş oldu. 24 Ekim'de İtalyan yüzbaşı pilot Riccardo Moizo Trablus'ta bir keşif uçuşu gerçekleştirdi. Bu bir uçakla yapılan ilk stratejik keşifti. İkinci keşiflerinde Türk keskin nişancılar tarafından vurulan İtalya uçağı düştü.

Subaylarımızın başında hatıra fotoğrafı çektirdiği düşen uçağın intikamını almak üzere 1 Kasım 1911'de Teğmen Giulio Gavotti, sıralı dört silindirli sıvı soğutmalı güç üniteleriyle çalıştırılan "Etrich Taube" tipi uçakla Trablusgarp yakınlarında ki Ain Zara ve Tacura'da ki Osmanlı-Türk mevzilerine 600 fit (yaklaşık 185 metre) yükseklikten dört adet 2 kg'lık bomba atacaktı. Bombaların etkisini artırmak için 3 bombayı birbirine vidalayarak deri bir keseye koydu Ain Zara'ya attı. Diğer tekinide Tacura'ya fırlattı tarihte ilk kez uçakla hava bombardımanı gerçekleştirilmiş oldu.

8 Kasım'da Ayn Zara'daki Kızılay bayrağı bulunan hastane binasına düşen bomba, Bâb-ı Âli'nin saldırıyı dünya kamuoyunda protesto etmesine sebep oldu.

Bâb-ı Âli, 1899'da Lahey Sözleşmesi ile balonlardan bomba atılmasının yasaklandığını bildirse de, İtalya bu yasağın uçakları kapsamadığını ileri sürerek kendilerini bağlamadığını savundu. Uçuşlar ve bombalamalar devam etti. Bu arada yerden tüfekli atışlarla iki uçak daha düşürüldüğü gibi, tarihte ilk defa yardımcı pilot yerden açılan atışla öldürülmüştü.

Bunda Enver Paşa'nın; askerlere sırt üstü yatarak nişan alma taktiği ile ateş etme usûlünü öğretmesi etkili oldu. Bir tepe üzerine yerleştirdiği top kundağı İle de dikey atış yapma taktiği veren Enver Paşa'nın bu taktiği, uçaklar üzerinde etkili olmuştur. (Bu taktik I. Dünya Savaşı süresince de uygulanacaktır.)

Ayrıca Enver Paşa'nın dâhiyâne tedbirleri ile bu direniş 20 yıl boyunca sürecektir.

HATIRLAYALIM.. ENVER PAŞA NE YAPMIŞTI

İngiltere, Fransa ve Rusya tarafından kendisine Libya sözü verilen İtalya; Trablusgarb ve Bingâzi'nin terkedilmesini istediği notayı 23 Eylül 1911'de Sadrâzâm İbrahim Hakkı Paşa'ya göndermiş, cevap gecikincede 28 Eylül'de 24 saat içinde cevaplandırılmak üzere ikinci nota'yı vermiş, Bâb-ı Âli'nin toprak bütünlüğüne saygı gösterildiği takdirde İtalya'ya daha fazla ticâri ve siyasî imtiyazlar verileceğini bildiren cevap gelmesine rağmen İtalya 29 Eylül 1911'de Türkiye'ye savaş ilân etmişti.

Aynı gün Trablusgarb'ı gün boyunca denizden bombalaması önceden yapılan hazırlığı ortaya koymuştu. Ardından sadece üç bölük askerimizin koruduğu Trablusgarb'a akşam üzeri kolayca çıkarma yaptı. Çünkü Yemen isyanı çıkınca buradaki tümen oraya sevkedilmişti. Koca Libya'da sadece 5.200 Türk askeri kalmıştı.

İşgâl ülkede büyük bir infiâle yol açmış, Sadrâzâm Hakkı Paşa 30 Eylül'de istifa etmişti. Yerine Said Paşa atansa da bu işgâl karşısında kim neyi nasıl yapacağını bilmiyordu. Bu kritik ortamda Berlin'de Askerî Ataşe olarak görev yapan Kurmay Binbaşı Enver Bey (Paşa) vatan savunması refleksi ile derhal İstanbul'a gelerek duruma müdâhil olmuş, Türk Hâkânı ile görüşmüş, Ondan izin aldıktan sonra, yanına Fuat Bey'i (Bulca), amcası Halil Bey'i (Paşa), Ekrem Bey'i, kendi kardeşi Nuri Bey'i (Paşa) alarak gizlice Libya'ya İtalyanlarla savaşmak üzere cephe'ye koşmuştu.

Bir taraftan da sonradan Teşkilât-ı Mahsusa'nın başına geçireceği en güvendiği subaylardan Çerkes Kuşçubaşı Eşref'e haber saldı ve güvendiği subaylarla derhal yola çıkmasını istemişti. Kuşçubaşı Eşref haberi aldığında Hamidiye Alaylarından bir subayla Bitlis, Muş, Van arasında dolaşıyor yetkililerle bölgenin durumunu görüşüp rapor ediyordu.

Hemen telgrafın başına geçti.. Ve Enver Bey'in Libya'ya saldıran İtalyanlara karşı cihad'a başladığı, hemen cepheye koşulması gerektiği duyurusu telgraf tellerinde süratle dolaşmaya başladı.

İlk haberi Edirne'de askeri okuldan beri arkadaşı olan Bağdat'taki Süleyman Askerî'ye ulaştırdı sonra diğerlerine.. Süleyman Askerî; subay arkadaşları Cemil, Tevfik ve Fehmi Bey'lerle birlikte medrese öğrencisi kılığında İskenderiye'ye ulaştığında Kuşçubaşı Eşref de Mustafa Kemal (Atatürk), İzmitli Mümtaz, Ömer Naci, Yakup Cemil, Sapancalı Hakkı, Nuri Conker, Çerkes Reşid (Çerkes Ethem'in kardeşi),Selanikli Nâzım, Beşiktaşlı Niyâzi ile 29 Ekim'de Mısır-İskenderiye'ye gelmişlerdi.

Enver Bey'in süratle oluşturduğu yerel güçler ile çoktan İtalyanlara karşı savaşa başladığı haberini aldılar. Ayrıca Enver Bey'in vakit kaybetmeden kendisine intikal edilmesi gerektiği emri kendilerine tebliğ edildi. İskenderiye'den Libya'ya hareket ettiklerinde İngiliz devriyelerine yakalanmamak için Kuşçubaşı Eşref herkesi küçük gruplara ayırmıştı. Yolda, Yüzbaşı Mustafa Kemal Bey (Paşa), hastalandığını yola devam edemeyeceğini söyleyerek küçük kâfilenin mutlaka Libya'ya ulaşması gerektiğini bildiriyordu.

Kuşçubaşı onu yolda kaderine terkedemezdi. Geri döndü.. İskenderiye'ye götürüp Rum doktor Çaçatis'e teslim etti. Gereğini yapmasını, aksi taktirde olabileceklere katlanması gerektiğini söylemeyi ihmal etmedi. (Şarapnelin sıçrattığı kireç taşıyla gözünden yaralanan Mustafa Kemal Bey'i (Paşa'yı) Libya savunması sonrasında Viyana'ya götürerek tedâvi ettiren yine Kuşçubaşı Eşref olacaktır.)

Mustafa Kemal, Enver Paşa'nın komutasında Derne'de görev almak için ancak 1 Aralık 1911'de yola çıkabildi. Savaş'ın başlamasından dokuz hafta sonra, Enver Paşa'nın karargâhının olduğu Sireneykaya'ya sızmayı başardığında, askerlerin "Midfa'i Enver" (Enver'in topu) dedikleri topların seslerini duymaya başladı.

Enver Paşa ise daha 19 Ekim'de Libya'ya varmış Derne'de ve diğer bölgelerdeki direnişi Senûsilerle teşkilatlandırmaya başarmıştı. Kısa sürede 20 bin kişilik yerel güce ulaşmış ve maddi ihtiyaçların karşılanması için kendi adına para (Enveriye) dâhi bastırmıştı.

Libya'yı; 60 bin asker, 48 sahra topu, 24 dağ topu ve muazzam donanması ile bir hafta içinde ele geçireceklerini zanneden İtalyanlar,Enver Bey'in şiddetli direnişini çözmek için asker sayısını iki katına çıkarmışlar, yetmemiş İngilizlerden yardım istemişlerdi.

İngilizlerin, "Beyrut'u bombalarsan Libya'yı bırakırlar" tavsiyesine uyarak 1912 Nisan'ı başında Beyrut'u bombardımana tuttular. Ama Enver Paşa Libya'dan vazgeçmedi. Ardından İngilizlerin, Ege Adalarına çök Libya'yı mutlaka bırakacaklar tavsiyesi ile bu kez de, 389 yıl 4 ay 7 gündür elimizde olan ve birer bölük askerin jandarma görevi yaparak koruduğu Rodos ile oniki adayı 24 Nisan'da başlayıp 20 Mayıs 1912'ye kadar 26 günde işgâl ettiler. Enver Paşa Libya'yı yine bırakmadı.

İngilizler daha ileri giderek, "Boğazlara yüklen, Türkler İstanbul'u kurtarmak için Libya'dan mutlaka vazgeçeceklerdir" diye akıl vermesiyle İtalyanlar bir de Çanakkale'den geçmeye kalktılar. 1912'nin 18 Temmuz gecesi boğazı zorladılar ama geçemediler. Bu da bir işe yaramadı. Üstelik Enver Paşa, direnişin şiddetini olanca gücüyle artırmıştı.

Bunun üzerine İngilizler, İtalya'ya söz verdikleri Libya'yı, Enver Paşa'nın elinden alabilmek için şeytanca bir planla bu kez de Fransa ve Rusya İle iş tutarak Balkanlar'ı patlattılar.. Balkan Savaşı başlayınca nasıl olsa Kurmay Binbaşı Enver Bey ve arkadaşları Libya'yı bırakarak İstanbul'un hemen yanıbaşındaki cepheye koşacaklardı. Öyle de oldu.

Balkanlar'da bulunan Sırbistan, Karadağ, Romanya ve Bulgaristan'ı aralarında anlaştırarak Türkiye'ye saldırttılar. Sofya Elçisi iken Hariciye Nâzırı olan Âsım Bey, 15 Temmuz 1912'de Mecliste yaptığı konuşmada, "Balkanlar'dan imânım kadar eminim" diyerek savaş çıkma ihtimalinin olmadığını söylemesinden 85 gün sonra Karadağ Prensliği Türkiye'ye karşı savaş açtı. On gün sonra Bulgaristan ve Sırbistan'la, birkaç gün sonra da Yunanistan'la savaşa girmiştik bile.

Arkalarında her zaman olduğu gibi, başta İngiltere olmak üzere Fransa ve Rusya vardı. Bu savaşın gelişinden haberdar olamayarak gaflet uykusundan uyanamayan hükümet; önce 13 Mart 1912'de Bulgaristan'ın-Sırbistan'la, daha sonra 29 Mayıs'ta yine Bulgaristan'ın-Yunanistan'la anlaşmaya varmasını, akabinde Karadağ'ın katılmasıyla daha da güçlenerek Türkiye'ye karşısavaş ve taksim planlarını da görememişti.