Türkiye'de kentsel dönüşüm artık bir şehircilik tartışması değil, bir zaman ve hayat meselesidir. Resmî ve akademik veriler, son 100 yılda Türkiye'de meydana gelen büyük depremlerde 100 binden fazla insanın hayatını kaybettiğini gösteriyor.

1939 Erzincan Depremi: Yaklaşık 33 bin can kaybı.1999 Marmara Depremi: 17 binden fazla resmî kayıp.2023 Kahramanmaraş merkezli depremler: 53 binin üzerinde can kaybı. Bunlar yalnızca en büyük kırılmalar. Aradaki onlarca depremle birlikte tablo ağırlaşıyor. Yani mesele yalnızca beton değil. Mesele, yüzyıllık bir muhasebe. Bugün Türkiye'de yaklaşık 26 milyon konut bulunuyor. Uzman tahminlerine göre bunun 6 ila 7 milyonu riskli kategoride.

İstanbul'da tablo daha çarpıcı: Yaklaşık 6 milyon konut.

1.5 milyon civarında riskli yapı. Mevcut dönüşüm hızını iyimser biçimde yılda 300 bin konut kabul edersek: 6.000.000 / 300.000 = 20 yıl Ancak bu, yeni risk oluşmadığını ve ekonomik darboğaz yaşanmadığını varsayan teorik bir hesap. Gerçekte süre 25-30 yılı bile aşıyor. Deprem ise takvimle çalışmıyor.

Haberin Devamı

BİNA BAZLI DÖNÜŞÜMÜN ÇIKMAZI

Bugünkü model çoğunlukla bina bazlı ilerliyor. Her apartman kendi kararını alıyor, kendi müteahhidini buluyor. Bu modelle:

Sokak dokusu değişmiyor.Altyapı güçlenmiyor.Otopark sorunu çözülmüyor.Toplanma alanı üretilmiyor.Yeşil alan artmıyor. Yalnızca beton yenileniyor. Bir mahallede 1.000 bina olduğunu düşünelim. 400'ü riskli olsun. Yılda 20 bina dönüşüyorsa o mahalle iyimser bir tahminle 20 yılda yenilenir. İstanbul'da yaklaşık 960 mahalle var. Bu hızla sistem kendini kilitler. İşin içinden çıkılamaz. Aynı mahalleyi bütüncül planla ele alalım.

400 riskli bina tek tek değil, ada bazında planlanırsa:

400 dağınık yapı yerine 250 güçlü blok üretilebilir.

Yüzde 20'ye varan kamusal alan kazanılabilir.

Altyapı ve ulaşım yeniden tasarlanabilir.

Otopark ve toplanma alanı planlı biçimde çözülebilir. Süre 20 yıldan 3-4 yıla düşebilir. İşte matematik burada değişir. Deprem ve afetler konusuyla ilgili en fazla içerik üreten, yayın yapan gazetecilerden biriyim. Mahalle bazında dönüşümün tek çare olduğu konusundaki değerlendirmemi Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum ile de paylaştım.

SEKTÖRÜN İÇİNDEN BİR SES

Bu konuda dikkat çeken isimlerden biri de Taşyapı Yönetim Kurulu Başkanı Emrullah Turanlı. Kıbrıs'ta Yeni Ercan Havalimanı'ndan İstanbul'da Trump Towers'a kadar ikonik birçok yapı ve tesisin yapımını gerçekleştiren, dünyanın farklı ülkelerinde altyapı çalışmaları yürüten Turanlı, uzun süredir depreme hazırlığın yalnızca bina güçlendirme değil, alan bazlı planlama ile mümkün olabileceğini vurguluyor. Turanlı'nın yaklaşımı net: "Parsel parsel değil, mahalle mahalle dönüşüm."