Paris'ten yükselen dumanlara bakıp bir ülkenin geleceği hakkında hüküm vermek kolay. Zor olan, o dumanın arkasındaki toplumsal sıkışmayı anlamak. 17 Ekim'de ülke genelinde düzenlenen gösterilere İçişleri Bakanlığı'na göre yaklaşık 550 bin, organizatörlere göre 800 bin kişi katıldı. Paris'in ötesine yayılan yürüyüşlerde yüz binlerce insan taleplerini barışçı biçimde dile getirirken bazı kentlerde kundaklama, yağma ve polisle çatışmalar yaşandı. Önce şu ayrımı açık biçimde yapalım: Eğitimine, gelirine ve geleceğine sahip çıkmak için yürüyen insanlarla dükkânları yağmalayan, kamu binalarını ateşe veren kişileri aynı torbaya koyamayız. Şiddet, haklı taleplerin duyulmasını da zorlaştırıyor. Tartışmanın merkezine okulları, ücretleri ve hayat pahalılığını koymak gerekirken gündemi yanan araçlar ve kırılan vitrinler belirliyor.

BİRİKEN MEMNUNİYETSİZLİK

Son hareketliliğin önemli kaynaklarından biri, öğrencilerin okullardaki koşullara yönelik itirazları. Eğitimdeki yetersizliklere tepki, yükselen yaşam maliyetinden ve kamu hizmetlerindeki aşınmadan şikâyet eden kesimlerin katılımıyla genişledi. Sarı Yelekliler hareketinin destekçileri ve sendikalar da bu buluşmada yer aldı. Bir öğrenci, okulunda yeterli öğretmen bulunmasını istiyor. Bir çalışan, maaşıyla ay sonunu getirebilmeyi; bir emekli, alıştığı hayatı sürdürebilmeyi bekliyor. Fransa gibi sosyal devletin ulusal kimliğin önemli parçası olduğu bir ülkede, kamu hizmetlerinin zayıfladığı algısı çok güçlü bir tepki yaratır. İnsanlar devlete yalnızca güvenliği sağlayan bir yapı olarak bakmaz. Eğitimde fırsat eşitliği, sağlık hizmeti ve yaşlılıkta güvence de bekler.

NEDEN SIK SIK FRANSA

1789'dan 1968'e uzanan toplumsal mücadeleler, bu ülkenin siyasal kültüründe derin izler bıraktı. Grev, yürüyüş ve örgütlü itiraz, Fransa vatandaşının yönetime katılma araçları arasında güçlü bir yere sahip. Demokratikleşme düzeyini değerlendirirken yalnızca seçimlere bakamayız. Yurttaşın iktidarı eleştirebilmesi, sendikaların örgütlenebilmesi, basının kararları sorgulayabilmesi ve insanların barışçı biçimde meydanlarda taleplerini dile getirebilmesi de önemlidir.

Bu bakımdan Fransa'daki güçlü itiraz kültürü, demokratik birikiminin parçası durumunda. Bununla birlikte Fransa'yı kusursuz bir demokrasi gibi sunmak da doğru olmaz. Güvenlik uygulamaları, polisin güç kullanımı ve yönetimin toplumsal taleplere yaklaşımı sorgulanabilir olmalı. Nitekim son gösterilerde yaralanmalara yol açan polis müdahaleleri de inceleme konusu oldu. Ekonomik güçlükler uzadıkça, gençlerin gelecek beklentisi zayıfladıkça ve orta sınıf kendisini daha güvencesiz hissettikçe siyasetin dili sertleşiyor. Sorunlara kolay cevaplar sunduğunu iddia eden hareketler güç kazanabiliyor. Göçmenleri, yabancıları veya Avrupa bütünleşmesini bütün sıkıntıların sorumlusu gösteren söylemlere alan açılıyor.