Bu hafta Akşehir'deydim. Nasreddin Hoca'nın şehrinde, Hıdırlık Tepesi'nde "Nasreddin'den Günümüze Gülmece" başlığı altında bir araya geldik.

Gülmenin yalnızca insanın yüzünü değil, aklını da uyandırdığını konuştuk. Nasreddin Hoca'nın fıkraları tam da böyledir. Önce yüzünüzde küçük bir gülümseme bırakır, ardından sizi beklemediğiniz bir soruyla baş başa bırakır.

Söyleşinin ardından Hoca'nın türbesine uğradık.

Türbenin dört yanı açık, kapısında ise kocaman bir kilit var. Her yanından girilebilen bir yeri kilitlemek, ancak Nasreddin Hoca'nın aklına yakışırdı.

Kapının tam önünde "Dünyanın Ortası"nı gösteren yuvarlak plaket duruyor. Hoca'ya göre dünyanın ortası orasıdır. İnanmayan ölçebilir.

Türbenin önünde aklıma takıldı: Nasreddin Hoca bugün yaşasaydı yine el üstünde tutulur muydu Yoksa eşeğine ters bindiği, kadıyla alay ettiği, zenginin ikiyüzlülüğünü yüzüne vurduğu için hakkında soruşturma mı açılırdı

Akşehir'de yüzyıllar önce yaşamış bir mizahçıyı şenliklerle anarken, bugün yaşayan bir mizahçı söyledikleri nedeniyle yargının karşısına çıkarılıyor.

Deniz Göktaş, "Ölü Deniz" adlı gösterisindeki sözler nedeniyle hakkında başlatılan soruşturmayı öğrenince Türkiye'ye döndü. Havalimanında gözaltına alındı, ardından tutuklandı. Ters kelepçeli görüntüleri yayımlandı, gösterisine de erişim engeli getirildi.

Nasreddin Hoca eşeğine ters biniyordu.

Deniz Göktaş'a ters kelepçe takıldı.

Aradan yüzyıllar geçti ama gücün mizahla ilişkisi pek değişmedi. Güç sahipleri kendilerine gülünmesinden hoşlanmaz. ünkü kahkaha, korkunun sesini biraz kısar. Korku azalınca kürsüler küçülür, makamlar sıradanlaşır, dokunulmaz sanılanlar tartışılmaya başlanır.

Elbette her şakayı beğenmek zorunda değiliz. Bir gösteriyi kaba ya da incitici bulabilir, eleştirebilir, izlemeyebiliriz. Ama bir esprinin karşısına kelepçeyle çıkıldığında artık mizahın sınırını değil, gücün tahammülünü konuşuruz.

Ölmüş mizahçıları seviyoruz. Fıkralarını ders kitaplarına koyuyor, heykellerini dikiyor, adlarına şenlikler düzenliyoruz. ünkü artık yeni bir şey söyleyip düzenimizi bozamıyorlar.

Yaşayanlardan ise uslu olmalarını bekliyoruz.

Belki de bu yüzden bugün yalnız mizahın değil, kelimelerin de sınırları yeniden çiziliyor.

Millî Eğitim Bakanı Yusuf Tekin'in yeni müfredata ilişkin sunumunda, "Kurtuluş Savaşı" yerine "Millî Mücadele" kavramının kullanılacağını anlatırken şöyle dediği aktarıldı:

"Neyden kurtuluyoruz Ondan önce koskoca Osmanlı İmparatorluğu vardı."

İlk okuduğumda bunun yeni bulunmuş bir Nasreddin Hoca fıkrası olduğunu sandım.

Değilmiş.

Ülkenin Millî Eğitim Bakanı gerçekten "Neyden kurtuluyoruz" diye soruyordu.

Yanıtı çok zor değil.

İşgalden kurtulduk.

İngiliz, Fransız ve İtalyan işgal güçlerinden; İzmir'e çıkan Yunan ordusundan, İstanbul'a demirleyen işgal donanmasından kurtulduk. Anadolu'yu parçalara ayıran Sevr'den, manda ve himayeden kurtulduk. Bu ülkenin geleceğine başka devletlerin karar vermesinden kurtulduk.

Osmanlı'dan kurtulduk demiyoruz.

Osmanlı İmparatorluğu'nun yenilgisinin ardından ülkeyi paylaşmaya çalışan emperyalist devletlerden kurtulduk.

"Millî Mücadele" elbette yanlış bir kavram değil. O dönemde yürütülen siyasal, toplumsal ve askerî direnişin bütününü anlatıyor. "Kurtuluş Savaşı" ise bu mücadelenin neye karşı verildiğini ve nasıl sonuçlandığını söylüyor.