BAĞIMSIZLIĞIN belki de en tartışmalı alanlarından birine gelelim:

Dış borç!

Çünkü çok sık şu cümleyi duyuyoruz: "Türkiye'nin yüz milyarlarca dolar dış borcu var. Böyle ülke bağımsız olabilir mi"

Soru yanlış değildir.

Ama yalnız borcun toplam rakamına bakarak cevap vermeye kalkarsanız eksik sonuca varırsınız. Bir devlet için önemli olan yalnız ne kadar borcu olduğu değildir.

Borcu kimin aldığı...

Borç hangi vadede...

Borç millî gelirin ne kadarına karşılık geliyor...

Ülke ne kadar döviz kazanıyor...

Ne kadar ihracat yapıyor...

Ne kadar turizm ve hizmet geliri elde ediyor...

Ve en önemlisi:

Vadesi gelen borcu çevirebiliyor mu

Asıl mesele budur.

Türkiye'nin brüt dış borç stoku, Hazine ve Maliye Bakanlığı verilerine göre 2025 yılının üçüncü çeyreği sonunda 564,9 milyar dolar seviyesindeydi.

İlk bakışta çok büyük bir rakam. Ama aynı veride başka bir rakam daha var:

Brüt dış borcun millî gelire oranı yüzde 36,7.

Net dış borç ise 279,4 milyar dolar, yani millî gelirin yüzde 18,2'si seviyesinde.

İşte burada toplam rakam ile ekonomik taşıma kapasitesini birbirinden ayırmak gerekiyor. Türkiye'nin geçmişte yaşadığı asıl problem de zaten yalnız borcun varlığı değildi.

Borcu çevirememekti.

Döviz bulamamak...

IMF'nin kapısına gitmek...

Vadesi gelen ödemeler için dışarıdan kaynak aramak...

Ve zaman zaman ekonomi politikalarının dış finansman ihtiyacına göre şekillenmek zorunda kalmasıydı.

Üçüncü yazımızda anlatmaya çalıştığımız ekonomik bağımsızlık meselesi tam olarak buydu.

Şimdi Türkiye'nin bugünkü tablosuna bakalım.

Türkiye yalnız borçlanan bir ekonomi değildir.

Aynı zamanda çok büyük miktarda döviz üreten bir ekonomidir.

2025 yılında Türkiye'nin hizmet ihracatı 122,6 milyar dolara ulaştı.

Hizmet ithalatı ise 59,1 milyar dolardı.

Yani yalnız hizmet ticaretinden Türkiye yaklaşık 63,5 milyar dolar fazla verdi.

Sadece seyahat hizmetlerinden 2025 yılında yaklaşık 60 milyar dolar gelir elde edildi.

Lojistik ve taşımacılık hizmetleri 42,4 milyar dolar civarında gelir sağladı.

Bilişim ve bilgi hizmetlerinden 5,5 milyar doların üzerinde ihracat gerçekleştirildi.

Turizm gelirine TÜİK'in kendi hesabıyla baktığımızda ise 2025 yılında Türkiye'nin turizm geliri 65,2 milyar dolara çıktı.

Düşünün...

Bir tarafta dış borç var.

Ama diğer tarafta her yıl ülkeye akan onlarca milyar dolarlık turizm, taşımacılık, sağlık, yazılım ve diğer hizmet gelirleri var. Dış borcun tamamı devlet borcu değildir.

Özel sektörün ve finans kuruluşlarının borçları da toplam dış borç rakamının içindedir.

Dolayısıyla "Türkiye'nin 565 milyar dolar devlet borcu var" demek doğru değildir.