İman, insanın yalnızca neye inandığını değil, inandığı şey uğruna nelerden vazgeçebildiğini de gösterir.

Bu sebeple Kur'an'ın iman tasavvuru, hiçbir zaman yalnızca sözlü bir aidiyet üzerine kurulmamıştır. "İman ettik" demenin yeterli sayılmadığı, insanın söylediği sözün hakikatinin hayat içinde sınanacağı daha ilk dönemlerden itibaren açıkça bildirilmiştir.

Ankebût Suresi'nin ikinci ayetindeki soru bunun içindir: İnsanlar yalnızca "iman ettik" demeleriyle bırakılacaklarını mı zannetmektedirler

Çünkü iman, insanın kalbinde taşıdığı soyut bir kanaat olmaktan çıktığı anda bir bedel üretmeye başlar.

Bazen o bedel maldır.
Bazen makamdır.
Bazen rahatlıktır.
Bazen yalnız kalmayı göze almaktır.
Bazen herkes susarken konuşmak, herkes yönünü değiştirirken yerinde durabilmektir.
Bazen de hiçbir alkış görmeden yıllarca çalışmaya devam etmektir. (Örnekler çoğaltılabilir...)

İslam tarihinin başlangıcı bunun örnekleriyle doludur. İlk Müslümanların hayatını anlamlı kılan yalnızca doğru bir inanca ulaşmaları değildi; ulaştıkları hakikatin hayatlarından bir şey istemesine razı olmalarıydı. Bilâl'in kızgın taşların altında söylediği söz ile Mus'ab b. Umeyr'in Mekke'nin rahat hayatını arkasında bırakması aynı hakikatin iki farklı görünümüydü. Hicret de sadece bir şehir değiştirme hadisesi değildi. İnsanların evlerini, ailelerini, düzenlerini, alışkanlıklarını ve güvenliklerini geride bırakıp inandıkları hakikat için yeni bir hayat kurmayı göze almalarıydı.

Fakat burada önemli bir ayrım vardır:

İslam, acı çekmeyi kutsamaz. Bedel ödemek, insanın kendisini anlamsız biçimde tehlikeye atması değildir. Müslümanlık, ölümü aramaktan ziyade gerektiğinde rahatından vazgeçerek doğru olanı yaşatmaktır. İmanın bedeli bazen ölmekten çok daha uzun ve yorucu biçimde yaşamaktır: öğrenmek, üretmek, direnmek, örgütlenmek, infak etmek, adaleti savunmak, kurum inşa etmek, çocuk yetiştirmek, hafızayı korumak ve bütün bunları onlarca yıl sürdürebilmektir. (Örnekler çoğaltılabilir...)

Belki de çağımızın en büyük kırılmalarından biri tam burada başladı.

Bedeli olan bir iman anlayışından, konforu bozmayan bir Müslümanlık anlayışına geçildi.

Bugün dünyanın farklı coğrafyalarında Müslüman toplulukların yaşadığı trajedilere baktığımızda, yalnızca zalimin ne kadar zalim olduğunu konuşmak yetmiyor. Gazze'ye bakıyoruz. Arakan'a bakıyoruz. Doğu Türkistan'a bakıyoruz. Bir yerde insanlar evlerinden sürülüyor, bir başka yerde kimlikleri ve inançları baskı altında tutuluyor, başka bir yerde çocukların hayatı savaşın ve kuşatmanın içinde tükeniyor.

Elbette bütün bunların birinci sorumlusu zulmü gerçekleştirenlerdir.

Hiçbir mağdurun uğradığı zulüm, ümmetin kusurları üzerinden açıklanamaz. Bir çocuk öldürüldüğünde mesele o çocuğun veya ailesinin "yeterince güçlü olamaması" değildir; mesele onu öldüren gücün işlediği haksızlıktır.

Fakat zalimin suçunu tespit etmek, geride kalanların sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

Asıl soru şudur:

Biz bütün bunlar olurken nasıl bir Müslümanlık inşa ettik

Acıyı seyreden, birkaç görüntü paylaşıp öfkesini tüketen, sonra gündelik hayatına hiçbir şey olmamış gibi dönen bir Müslümanlık mı

Gazze için ağlayıp ertesi gün hayatının hiçbir tercihinde Gazze'nin ağırlığını taşımayan bir Müslümanlık mı

Arakan'ı birkaç haber başlığından bilen fakat on yıllardır süren zulmün tarihini öğrenmeye dahi ihtiyaç duymayan bir Müslümanlık mı

Doğu Türkistan dediğinde duygulanan fakat ne Çin'in ekonomik gücünü, ne uluslararası sistemi, ne kendi ülkesinin ekonomik bağımlılıklarını, ne de Müslüman dünyanın neden etkili söz üretemediğini araştıran bir Müslümanlık mı

Belki çağımızın Müslümanı'nın en ağır imtihanlarından biri zulmü görmemek değildir.

Zulmü gördüğü hâlde hayatının hiçbir parçasını değiştirmeden yaşamaya devam edebilmesidir.

Çünkü görüntü çağında vicdanın da tüketim biçimleri ortaya çıktı. Bir görüntü izliyoruz, üzülüyoruz, kızıyoruz, paylaşıyoruz ve içimizde görevimizi yerine getirmiş olmanın küçük rahatlığını hissediyoruz. (İstisnalar ayrı tabi...)

Oysa şahit olmak başka bir şeydir.

Kur'an'ın kullandığı anlamıyla şahitlik, yalnızca bir olayı görmek değildir. Hakikatin yanında durmayı kabul etmektir. Nisa Suresi 135. ayette adalet konusunda insanın kendi aleyhine, anne-babasının veya yakınlarının aleyhine bile olsa hakkın şahidi olması istenir.

Demek ki Müslüman için adalet, kendi kabilesinin çıkarından daha büyüktür.

Bu yüzden Gazze için adalet isteyen bir Müslümanın dünyanın başka bir yerinde zulme uğrayan gayrimüslim için de adalet istemesi gerekir. Çünkü İslam'ın ahlakı yalnızca "bizimkiler" zulme uğradığında çalışan kabilesel bir ahlak değildir. Maide Suresi 8. ayetin ölçüsü son derece ağırdır: Bir topluluğa duyulan öfke bile insanı adaletsizliğe sürüklememelidir.

İşte İslam düşüncesinin çağımıza söylemesi gereken sözlerden biri budur:

Ümmet bilinci, kör bir tarafgirlik değil; evrensel adaletin Müslüman'ca sorumluluğudur.

Fakat adalet istemenin de bir bedeli vardır.

Bazen tüketim alışkanlıklarından vazgeçmektir.
Bazen parasını daha dikkatli harcamaktır.
Bazen güvenilir yardım kuruluşlarına düzenli destek vermektir.
Bazen hukuk öğrenmektir.
Bazen gazetecilik yapmaktır.
Bazen akademisyen olup yaşananları kayıt altına almaktır.
Bazen bir çocuğun eğitim masrafını üstlenmektir.
Bazen diplomasi üretmektir.
Bazen teknoloji geliştirmektir.
Bazen güçlü bir ekonomi kurmaktır.
Bazen insanların unuttuğu bir meseleyi yıllar sonra bile anlatmaya devam etmektir. (Örnekler çoğaltılabilir...)

Çünkü güçsüzlüğü yalnızca silah sayısıyla açıklamak kolaycılıktır.

Bir toplum bilim üretemiyorsa güçsüzdür.
Ekonomisini başkalarına bağımlı hâle getirmişse güçsüzdür.
Doğru bilgiyi yanlış bilgiden ayıramıyorsa güçsüzdür.
Kendi tarihini bilmiyorsa güçsüzdür.
Kurumlarını liyakat yerine sadakat üzerine kuruyorsa güçsüzdür.
Birlik söylemi üretip ortak proje üretemiyorsa güçsüzdür.
Öfkesini planlamaya, duasını emeğe, merhametini kuruma dönüştüremiyorsa güçsüzdür.

Bugün Müslüman dünyanın belki de en büyük trajedilerinden biri budur:

Duygusu çok, sürekliliği az...

Bir felaket meydana geldiğinde milyonlar aynı anda öfkelenebilir. Fakat on yıl boyunca aynı mesele üzerinde çalışan kaç araştırma merkezi kurulmuştur Kaç hukukçu yetiştirilmiştir Kaç gazeteci desteklenmiştir Kaç bağımsız yardım ağı oluşturulmuştur Kaç üniversite, teknoloji şirketi, düşünce kuruluşu, medya kurumu veya ekonomik yapı uzun vadeli bir ümmet sorumluluğuyla inşa edilmiştir

Bir medeniyet yalnızca meydanlarda kurulmaz.

Kütüphanelerde de kurulur.
Laboratuvarlarda da.
Fabrikalarda da.
Mahkemelerde de.
Okullarda da.
Aile sofralarında da...

Bugün geldiğimiz noktada "cihad" kavramının da yeniden kendi genişliğine kavuşturulması gerekir. Onu yalnızca savaşla eşitlemek, İslam düşüncesinin büyük bir kavramını daraltmaktır. İnsanın nefsine karşı ahlaki mücadelesi de, cehalete karşı ilim üretmesi de, yoksulluğa karşı servetini paylaşması da, yalana karşı hakikati araştırması da, zulme karşı hukuk ve siyaset üretmesi de büyük bir gayretin parçalarıdır.

Çağın Müslüman'ından istenen şey kontrolsüz öfke değil, disiplinli sadakattir.

Çünkü öfke birkaç gün sürebilir.

Sadakat ise yıllar ister.

Ve gerçek bedel çoğu zaman tam burada başlar.