Reel sektöre dikkat

2001 Şubat krizinde İktidarda Başbakan Bülent Ecevit'in 57. Hükümeti, yani DSP–MHP–ANAP koalisyonu vardı. 15 Mayıs 2001'de IMF ile stand -by programı yapıldı. Finansman kolaylığı sağlandı ve bir yıl içinde istikrar sağlandı.

Ak Parti Hükümeti 2008'e kadar bu stand-by düzenlemesine uydu. 2009 Dünya finansman krizi sonrası düzen bozulmaya başladı.

2005 yılında imalat sanayiinde kapasite kullanım oranı yüzde 80,2 idi. Şimdi kasım 2026 da bu oran 74,4'e geriledi. 2007 Dayanıklı Tüketim malları kapasite kullanım oranı yüzde 73,9 iken şimdi bu oran 67,7'ye geriledi. Yine 2007 yılında tüketim malları kapasite kullanım oranı 74,4 iken şimdi 72,6 oldu.

Kapasite kullanım oranı, sanayinin mevcut üretim gücünün ne kadarını kullandığını gösterir.

Söz gelimi, 100 birim mal üretmesi gereken bir fabrika, 2005 yılında 80,2 birim mal üretiyordu. Şimdi 74,4 birim mal üretiyor. Bu durumda birim başına üretim maliyeti artmış oluyor.

Elbette kesintiler ve çeşitli aksamalar nedeni ile bir fabrika 100 kapasitede çalışamaz. Ama 100 kapasiteli bir fabrikanın 74,4 birim mal üretmesi de maliyet artışı ve atıl kapasite demektir.

Kapasite kulanım oranı aynı zamanda toplam talebin durumunu gösterir. İç ve dış talep düşüyorsa, üretim kapasitesi de doğal olarak düşer. Özellikle dayanıklı tüketim mallarında bu oran önemlidir. Haneler otomobil ve beyaz eşya gibi alımları erteleyebildiği için bu sektörde kapasite kullanımının düşmesi, tüketim talebindeki zayıflamayı gösterir. Bugün en düşük kapasite kullanım oranı dayanıklı tüketim malları üretimindedir.
İthal ve yerli hammadde sıkıntısı ve yeni tesislerin devreye girmesi de kapasite kullanım oranını düşürür. Ama Türkiye'de yatırımlar daraldı. 2026'nın ikinci çeyreğinde toplam sabit sermaye yatırımları yıllık yüzde 0,6 ve makine ve teçhizat yatırımları yüzde 1,6 arttı.

Kapasite kullanım oranı, sanayi üretiminin gidişatını izlemek için bir öncü göstergedir. Mevcut kapasite değişmiyorsa oranın düşmesi, daha az üretim yapıldığı anlamına gelir. Bu durum sanayinin büyümeye katkısını sınırlayabilir.

Merkez Bankası 2026 yılı güz dönemi yatırım eğilimi anketlerine göre, brüt yatırımlarda yapılması planlanan yatırımlarda artış 2025 yılına göre 2026 baharında 10,9 iken 2026 güz döneminde yüzde 5'e geriledi. Dahası planlamanın hayata geçmesi için demokratik ve hukuki altyapı ve güven unsuru önemlidir.

Merkez Bankasının iktisadi yönelim, imalat sanayii anket sonuçlarına göre işletmeler "Şu anda kayıtlı toplam siparişleriniz miktarı sorusuna"