Küreselleşme demokrasiye yaramadı

Esfender Korkmaz
30.07.2026
90

Fredoom House Dünya özgürlükler evi, 1972 yılından beri dünyada insan hakları ve siyasi özgürlükler alanında araştırma ve anket yapar. Freoom House verilerine göre Dünyada özgürlük hızla düşüyor ve otokrasi artıyor.

Fredoom House 2026 raporuna göre, dünya nüfusunun;

Yüzde 21'i özgür, Yüzde 39'u kısmen özgür ve Yüzde 40'ı özgür olmayan ülkelerde yaşıyor.

Bunun birçok nedenleri var ve fakat en önemli nedeni küreselleşmedir.

1990'lı yıllarda, militan küreselciler, küreselleşmenin demokrasinin de önünü açacağını savunuyordular. Amerikalı Yoshihiro Francis Fukuyama, 1992 yılında yayınlamış olduğu (The End of History and the Last Man) 'Tarihin Sonu ve Son İnsan' adlı teziyle Batı Liberal düşüncesinin insanlığın ulaşabileceği son aşama olduğunu iddia etmiş ve gündem olmuştu. O yıllarda başka bir yazısında "küreselleşme için gerekli olan ve liberal iktisadi düzeni güvence altına almanın en geçerli yolu demokratik düzenin sağlanmasıdır" diyordu. Birçok düşünür küreselleşmenin başarısı için otokratik rejimleri kaldırmak gerektiğini savunuyordu.

Aslında küreselleşme teorisine de bakarsanız bu düşünceler tutarlı görünüyor. Mamafih Sovyetlerin piyasa ekonomisine geçmesi, komünist tek parti düzeninden çok partili seçim düzenine geçmeleri de aynı yaklaşımları o zamanlar haklı çıkarmıştı. Ancak şeytanda boş durmadı. in demokrasiye geçmedi ve fakat rejimi küreselleşmeye açık ve hatta avantajlı hale getirdi. Rusya ve Sovyetlerden ayrılan orta Asya Türk Cumhuriyetleri yeniden dikta rejimlere geçtiler. İslam ülkeleri, siyasi İslam'ı kullananlar tarafından dinamitlendi, Tunus dışında çoğunda şeriat ve otokrasi geldi. Türkiye de 2017 yılında başkanlık rejimi ile birlikte, fredoom house endekslerinde Türkiye o günden beri insan hakları ve siyasi özgürlükler olarak, özgür olmayan statüdedir.

Küreselleşmenin demokrasi getireceğini söyleyen Fukuyama ya bir konferansı sırasında iddianız gerçekleşmedi diye sorduklarında, o da; "25 yıl öncesine kıyasla çok farklı bir dünyada yaşıyoruz. 1990'larda her şey çok umut vericiydi. Demokratikleşme dalgasının ortasındaydık. Ancak bugün demokrasinin niteliği geriledi. Birçok ülkede yolsuzluk, kötü yönetimler ve hatta otoriterleşmeye geri dönüş gözlemliyoruz... Rusya, Macaristan, ABD'de olduğu gibi" demişti.

Küreselleşme sürecinde, Demokrasiyi savunan sivil toplum Örgütleri arttı. İletişim ve haberleşme imkânları arttı. Sosyal medya ağı genişledi. Bu yolla insanların demokrasi bilinci artı. Ne var ki yine de, popülizm yoluyla, korku yaratarak, krallar, Emirler, Mollalar ve şeytan diktatörler galip geldi. Demokrasi inişe geçti.