Kurtuluş savaşını yalnızca ülke topraklarını yabancı işgalinden kurtarmak olarak değil, devamında ülkenin iktisadi ve siyasi bağımsızlığını sağlamak ve çağdaş Türkiye yaratmak olarak görmek gerekir.

İktisadi bağımsızlıkla ilgili Atatürk 17 Şubat 1923, İzmir İktisat Kongresi açılış konuşmasında;

"İstiklâl-i tam için şu düstur var: Hâkimiyet-i Milliye, hâkimiyet-i iktisadiye ile tarsin edilmelidir." Tam bağımsızlık için millî egemenlik, ekonomik egemenlikle sağlamlaştırılmalıdır.'' Demiştir.

Osmanlıda ekonomik egemenliği yıpratan iki uygulama vardı. Birisi Kapitülasyonlar, diğeri de Düyun-u Umumiye.

Kapitülasyonlar;

Osmanlı Devleti'nin mali ve hukuki ayrıcalıklar tanıdığı ülkelerin başında Fransa geliyor. Fransa'ya 1740'ta, Osmanlı topraklarında tek taraflı olarak gümrüksüz ve serbest ticaret gibi ekonomik haklar ve siyasi imtiyazlar tanınmıştır. Siyasi imtiyazlar olarak; Osmanlı topraklarındaki Fransızlara Osmanlı mahkemeleri ve polisi karışamıyordu. Fransa Konsoloslukları, devlet içinde ayrı bir devlet gibi çalışıyordu.

Ne var ki aynı Fransa benzer hakları Osmanlı vatandaşlarına tanımıyordu.

Kapitülasyon hakkı verilen diğer ülkeler İngiltere; 1580, Hollanda; 1612, Avusturya 1718, Prusya 1761, İspanya; 1783, ABD; 1830, Belçika 1838.

Aslında ticareti canlandırmak ve siyasi ilişkileri güçlendirmek için verilen kapitülasyonlar, sonradan Osmanlı'nın zayıflamasına ve devletin vergi ve yargı yetkisini sınırlayan bir dış bağımlılık aracına dönüştü.

Lozan Anlaşması'nın 28. maddeyle kapitülasyonlar bütün yönleriyle kaldırıldı.

Düyun-u Umumiye;

Osmanlı devleti ilk dış borcunu 1854'te Kırım savaşı nedeni ile aldı. Bu borç bütçe açıkları, savaş giderleri, eski borçların ödenmesine gitti. II Abdülhamit, Muharrem kararnamesi ile 20 Aralık 1881'de alacaklılarla anlaşma yaptı. Düyun-u Umumiye idaresi kuruldu.

Bu örgüt İngiliz, Hollandalı. Fransız, Alman ve İtalyan üyelerden oluşturuldu. Borçlara karşılık olarak, tuz resmi, damga resmi, ispirtolu içkiler resmi ile tütün aşarı gibi vergileri tamamıyla söz konusu yabancılar tahsil ediyordu.

Osmanlıda Dış borçlar Kırım savaşı nedeniyle alındı. Bununla birlikte 11 yıl önce başlayan Saray harcamaları için devlet hazinesinden tahsisat aktarılıyordu; Abdülmecid döneminde saray çevresinin aşırı masrafları bu tahsisatlarla karşılanamaz duruma gelmişti. Hazine üzerindeki yük ve artan finansman ihtiyacı sonradan kredi almayı zorunlu kıldı. Dış borçları ödeme sorununda etkili oldu .