Gençlerini kaybeden bir toplumun kalkınma yolu tıkalıdır.

Enflasyonun ekonomik ve sosyal maliyetleri vardır. Ama mücadele ederseniz enflasyonu çözer ve bu maliyetleri düşürebilirsiniz yine ekonomide daralma, GSYH'da eksi büyüme olur. Önlem alırsanız yeniden büyüme başlar. Döviz sorunu ve dış borç krizlerinin ekonomik etkileri, İMF ile işbirliği yaparsanız kısa sürede çözülür. Sosyal planlar yaparsanız gelir dağılımı düzelir. Ama;

Bir... Cari açık eğer, üretken yatırım, teknoloji ithali ve ihracat kapasitesi yaratmıyorsa, kaynak ve döviz kaybıdır.

Bizim ithalat içinde yatırım malı ithalatı yüzde 15 dolayındadır. Bu oran da ancak mevcut yatırımların amortismanına yeter. Yani teknoloji ve yeni yatırım malı ithalatı yapmıyoruz. Bizdeki cari açık tüketim, enerji, ara malı bağımlılığı, düşük tasarruf ve sıcak para finansmanından ileri geliyor. Bu nedenle Cari açık telafi edilmez. Kaynak ve döviz çıkışı net kayıptır.

Türkiye 2003 başından 2026 Nisan sonuna kadar 22 yıl 4 ayda 787 milyar 927 milyon dolar cari açık vermiştir. Bu kayıp dış ekonomik ilişkilerden ileri gelen kesin kayıptır. Kalıcı refah kaybı demektir.

İki... Beyin göçü beşeri sermaye kaybıdır. Dönüş programları yapsanız ve teşvikler verseniz bile tam dönüş sağlayamazsınız. Kısmen de olsa kayıpların telafisi yoktur.

Beyin göçünün boyutu

TÜİK 2024 verilerine göre, Yüksek öğretim mezunlarının yüzde 2'si beyin göçü yoluyla gidiyor. Yüksek öğretimin yarısı açık öğretim ve uzaktan eğitim, yarısı da örgün eğitim olduğuna göre, Örgün eğitimde mezunlarının yüzde 4'ü yurt dışına beyin göçü olarak gidiyor.

En yüksek beyin göçü oranına sahip lisans programları sırasıyla;

Moleküler biyoloji ve genetik yüzde 15,0, İşletme mühendisliği Yüzde 10,8, Elektronik mühendisliği Yüzde 9,6, Matematik mühendisliği yüzde 9,5, Biyomühendislik Yüzde 9,4 tür.

Kaldı ki, çalışan mühendis, doktor ve akademisyenler arasında da beyin göçü fazladır.

2.Beyin göçü konusunda ''Bir yandan yetişmiş insan kaybı kamu hizmetlerini ve kalkınmayı zayıflatabilir. Öte yandan göçmenlerin gönderdikleri para, bilgi transferi, ticari bağlantılar ve geri dönüş ihtimali ülkeye katkı sağlayabilir. '' şeklinde görüşler var. (Kapur & McHale (2005), Give Us Your Best and Brightest) Bu görüş Hindistan, in, Güney Kore gibi ülkeler için kabul edilebilir ve fakat Türkiye için geçerli değildir. ünkü Türkiye de ilave olarak ayrıca yaşam memnuniyeti sorunu var. Türkiye'den gidenler yalnızca iş bulmak ve para kazanmak için değil, aynı zamanda daha Demokratik olan ve hukuk güvenliğinin olduğu gelişmiş ülkelere daha iyi ve güvenli bir hayat sürdürmek için gidiyorlar.

Beyin göçünü engellemeliyiz.

Beyin göçüne neden olan faktörleri ve olayları çözersek, beyin göçü azalır. Bu kapsamda;

Ar-Ge oranını artırmalıyız.

2023 yılında Ar-Ge harcamalarının GSYH'ye oranı yüzde olarak şöyledir.

ABD

3,45

in

2,58

OECD ort.

2,90

Türkiye

1,42

Kaynak: Dünya Bankası ve TÜİK

Ar-Ge harcamalarını artırmak ve bu harcamaları objektif kriterlere bağlanak, liyakata göre düzenlemek gerekir.