Merkez Bankası, Eylül 2026 Ödemeler Dengesi İstatistiklerini yayınladı. Ocak-Eylül arasında, 9 ayda gayrimenkul hariç, doğrudan yabancı yatırım sermayesi girişi olmadı. Tersine 1 milyar dolar çıktı. Portföy yatırımı olarak ta 4 milyar dolar çıktı.

Bir ülkeye, yabancı yatırım sermayesi girişinin durması ve tersine sermaye çıkışına iktisatta Ani duruş (sudden stop) deniliyor. Yabancı sermaye girişinin durması yanında dış kredilerin yenilenmemesi de ani duruşu yaratabilir.

Fon olayından sonra ani duruş daha ağır devam edecektir. Tez davranmazsak ani duruşlar bir finansal krize yol açar veya mevcut istikrar sorununu derinleştirir.

Ekonomik krizler içinde ani krizleri görebilmek için;

Finansal krizler Para ve Döviz Krizleri, Bankacılık Krizleri, Borç Krizleri, Sermaye Piyasası ve Varlık Fiyatı Krizleri, Ani Duruş Krizleri, (Sudden Stop) Sistemik Finansal Krizler. Reel sektörde krizler Durgunluk ve Resesyon –depresyon, Üretim, Yatırım ve İstihdam Krizleri, Enflasyon ve Fiyat İstikrarsızlığı, şeklinde ayırabiliriz.

Aynı 9 ayda, 28 milyar dolar cari açık verdik. İlave olarak, net hata ve noksan kaleminden 10,4 milyar dolar döviz çıkışı oldu. Yani Türkiye 9 ayda toplam 38,4 milyar dolar döviz kaybetti.

Yabancı yatırım sermayesinin durması, her şeyden önce döviz sorunu yaratır. Türkiye'nin bir yıl içinde ödemesi gereken dış borçları, cari açığı ve kaynağı belirsiz döviz çıkışını finanse etmesi için dövize ihtiyacı var.

Doğrudan yabancı yatırım sermayesi dış açıkların en iyi finansman şeklidir. Zira bu sermaye ülkede uzun dönemli kalıyor. Doğrudan yabancı yatırım sermayesi girişi olmayınca bu defa mevcut açıklar ve dış borç ödemeleri için yeni dış borçlanma ihtiyacı artıyor.

Özellikle fon olayından sonra Türkiye'nin CDS oranı yükseldi. 250 baz puan dolayında inip -çıkıyor. Yani Dolar SOFR faizi artı banka marjını da 2 yüzdelik puan alırsak dünyada faiz yüzde 5,89 iken biz 2,5 yüzdelik puan daha fazla faizle dış borç alabiliyoruz.

Yine ilk dokuz ayda dış ticaret açığı da 57,1 milyar dolar oldu. Dış ticaret açığının üç temel nedeni var;

Birincisi TL aşırı değerlidir ve bu yüzden dış ticarette rekabet gücümüz düşüktür. İkincisi Üretim ithalata bağımlıdır- ithal edemezsek üretim yapamayız. Üçüncüsü ise ihracatımız içinde yükte hafif pahada ağır olan teknoloji malı ihracatımız toplam ihracat içinde yüzde 3,5 gibi çok düşük düzeyde kalıyor.