Yabancı uzmanların dediklerine göre Trump'ın İran'a saldırmasının sebebi, İran'ın nükleer bomba yapmasına engel olmak değilmiş. Gerçi o da önemliymiş ama esas sebep, "ABD'nin tek rakibi" in'in gelişmesini sürdürmek için ihtiyaç duyduğu petrole erişmesini zorlaştırmakmış. ABD, bu amaçla önce petrol zengini Arapları kendine bağlamış, in'le işi pişiren Venezuelalı Maduro'yu derdest edince geriye bir tek İran kalmış. Şimdi de onu hallediyormuş. Zorlaştırmayı da iki şekilde anlamak mümkün. Birincisi, parasını verse de in'in istediği kadar petrolü istediği zamanda alamaması, ikincisi pahalı almasıdır. Şöyle bir mantık yürütülüyor. Bunun sonucunda in, üretim maliyeti artacağından ihraç mallarının fiyatlarına zam yapmak zorunda kalınca, ihracata dayalı kalkınma modelinde zora girecektir. Hatta bazı ürünleri ABD'den ithal etmesi gerekebilir. Böylece Trump'ın ABD ekonomisinin bir numaralı "zafiyeti" olarak gördüğü in kaynaklı "dış ticaret açığı" kendiliğinden kapanır. Sayılara göz atalım. 2024'te ABD, in'den 439 milyar dolarlık mal ithal etmiş, in'e sadece 144 milyar dolarlık ihracat yapabilmiş. İki ülke arasındaki ticaret açığı 295 milyar dolar olmuş. Trump gümrük tarifelerini artırınca açık 202 milyar dolara inmiş. ok güzel ama ABD'nin in'le dış ticaret açığı daralırken "in'den parça ithal ederek üretim yapıp, ABD'ye mal satan" diğer ülkelerle olan ticaret açığı büyümüş. ABD'nin 2025'te küresel ticaret açığı 2024'e göre sadece 2.1 milyar dolar azalarak 901 milyar dolardan 899 milyar dolara inmiş. Alınan sonuç, ürkütülen kurbağaya değmemiş.

SAVAŞLARIN SEBEBİ İLLA İKTİSADİ DEĞİLDİR

Trump, ülkesinin kronikleşmiş dış ticaret açığını kapamayı istemekte haklıdır. Ama inandığı "gümrük duvarları yükselince, ticaret dengeye gelir" hipotezi yanlıştır. Bugünkü yazıda, bu hipotezin "serbest piyasa" düzeni içinde niçin sonuç vermediğini anlatacak, in'i sıkıştırmanın da çare olmayacağını söyleyecektim. Yazıyı da "İran savaşının iktisadi gerekçesi yoktur" diye bağlayacaktım. Birden zihnim başka bir düzleme kaydı. İktisatçılara mal edilen "homo economicus" diye bir deyim vardır. "İnsan iktisadi canlıdır" veya